Ruđer Josip Bošković
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 18 maja 1711 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 13 lutego 1787 | ||
Miejsce pochówku | ?↗ | ||
Wyznanie | katolicyzm | ||
Kościół | |||
Inkardynacja | Towarzystwo Jezusowe | ||
Śluby zakonne |
| ||
|
Ruđer (Rudjer) Josip Bošković SJ, wł. Ruggiero Giuseppe Boscovich (ur. 18 maja 1711 w Dubrowniku, zm. 13 lutego 1787 w Mediolanie[1]) – chorwacki polihistor pochodzący z Raguzy (wówczas niezależne państwo, obecnie Dubrownik w Chorwacji) i pracujący głównie we Włoszech, znany jako prekursor geometrii nieeuklidesowej i przez to pośrednio teorii względności, członek zagraniczny Akademii Stanisława w Nancy od 1761 roku[2].
Życiorys
Młodość
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Boscovich_-_Philosophiae_naturalis_theoria_redacta_ad_unicam_legem_virium_in_natura_existentium%2C_1758_-_4699554.tif/lossy-page1-220px-Boscovich_-_Philosophiae_naturalis_theoria_redacta_ad_unicam_legem_virium_in_natura_existentium%2C_1758_-_4699554.tif.jpg)
Boscovich urodził się w Dubrowniku jako siódme dziecko Paoli Bettera, z bogatej rodziny handlowców Bettera, i ojca Mikołaja Boszkowicia, handlowca rodem z Orahowego Dołu. Szkołę podstawową ukończył w Dubrowniku, a w wieku lat 15 wyjechał do Rzymu, gdzie wstąpił do jezuickiego Collegium Romanum. Studiował tam astronomię, matematykę i teologię. W 1728 wstąpił do zakonu jezuitów. W 1736 opublikował rozprawę o plamach na Słońcu, które opisał jako zakłócenia fotosfery, występujące w cyklu 11-letnim.
Życie i praca we Włoszech
W 1732 roku ukończył filozofię, a niedługo potem również teologię, po czym przyjął święcenia kapłańskie. W 1740 został profesorem matematyki w Collegium Romanum. Został naukowym doradcą Watykanu. Tworzył obserwatorium astronomiczne, zakładał istnienie innych układów planetarnych. W 1764 przeniósł się na uniwersytet w Pawii, a w 1770 do Mediolanu.
Podróże
Jeździł po Europie, prowadził wykopaliska w Hisarlık. Dotarł do Wielkiej Brytanii, gdzie w 1760 został członkiem Towarzystwa Królewskiego. Prowadził korespondencję z Samuelem Johnsonem i Wolterem. W 1769 roku miał kierować wyprawą do Kalifornii, żeby obserwować przejście Wenus na tle tarczy słonecznej, ale ofertę wycofano z powodu nieprzychylnego nastawienia Hiszpanów do jezuitów. Kiedy w 1773 roku zakon został rozwiązany, astronom przyjął zaproszenie króla Francji Ludwika XV i osiadł w Paryżu, gdzie kierował instytutem instrumentów optycznych. W 1783 wrócił do Włoch, gdzie w prowincji Vicenza zajmował się edycją swoich prac. Umarł w wieku 76 lat w Mediolanie.
Filozofia i filologia
Był zwolennikiem atomizmu i dynamizmu w filozofii przyrody. Napisał wiele wierszy okolicznościowych oraz poemat De Solis at Lunae defectibus (O zaćmieniach Słońca oraz Księżyca, 1760).
Przypisy
Bibliografia
- Emanuel Rostworowski, Historia powszechna: Wiek XVIII, Warszawa 2004.
- Nowa encyklopedia powszechna PWN, t. 1, Warszawa 1995.
Linki zewnętrzne
John J. O’Connor; Edmund F. Robertson: Ruđer Josip Bošković w MacTutor History of Mathematics archive (ang.) [dostęp 2021-10-24].
- Roger Boscovich w Encyklopedii Britannica z 1911. (ang.).
- Roger Joseph Boscovich, by Joseph MacDonnell (ang.)
- Ruđer Josip Bošković – dzieła w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000083429208
- VIAF: 36938235
- LCCN: n80119415
- GND: 118662074
- LIBRIS: 31fhh77m14ql6zf
- BnF: 12054879x
- SUDOC: 028784553
- SBN: CFIV076907
- NLA: 49513913, 36200076
- NKC: ola2002153885
- BNE: XX1210741, XX1267139, XX1682853
- NTA: 074107097
- BIBSYS: 99013992
- CiNii: DA03898802
- Open Library: OL349588A
- PLWABN: 9810558241705606
- NUKAT: n2005142045
- J9U: 987007258926505171
- PTBNP: 145376
- CANTIC: a11809668
- NSK: 000011229
- CONOR: 11063395
- ΕΒΕ: 140323
- LIH: LNB:qJF;=BX
- PWN: 3879878
- Britannica: biography/Ruggero-Giuseppe-Boscovich
- Treccani: ruggero-giuseppe-boscovich
- Universalis: boscovich-boskovic
- БРЭ: 1880756
- NE.se: ruggiero-boscovich
- SNL: Roger_Joseph_Boscovich
- VLE: ruder-josip-boskovic
- Catalana: 0011645
- DSDE: Rudjer_Josip_Boškovi?
- Hrvatska enciklopedija: 8948
- MacTutor: Boscovich