Sat-Okh
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | ok. 15 kwietnia 1920 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 3 lipca 2003 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1942–1945 | ||
Siły zbrojne | |||
Jednostki | |||
Główne wojny i bitwy | |||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
|
Sat-Okh (w języku shawnee Długie Pióro), właśc. Stanisław Supłatowicz, ps. „Kozak” (ur. prawd. 15 kwietnia 1920 w Kanadzie, zm. 3 lipca 2003 w Gdańsku) – polski pisarz, gawędziarz i artysta, były żołnierz Armii Krajowej[1].
Życiorys
Według własnych, podważanych przez źródła[2] relacji urodził się w osadzie Indian w dorzeczu rzeki Mackenzie w Kanadzie. Był synem polskiej uciekinierki z Syberii Stanisławy Supłatowicz oraz wojennego wodza plemienia Szaunisów (Szawanezów) Leoo-Karko-Ono-Ma (Wysokiego Orła). Wychowywał się wśród Indian w Kanadzie.
W 1937 lub 1938 roku przybył wraz z matką do Polski, gdzie matka wyrobiła mu metrykę, w której zmieniła część jego danych, ukrywając jego indiańskie pochodzenie. W tworzonej dokumentacji jako miejsce urodzenia wpisano Aleksiejewkę w Rosji, rok urodzenia zmieniono na 1925, a jako ojca wpisano Leona Supłatowicza, pierwszego męża matki. Po nim otrzymał także nazwisko, natomiast na imię wybrano męską formę imienia matki – Stanisław[1]. Zamieszkał w Radomiu[3].
Po klęsce polskiej armii w czasie wojny obronnej Sat-Okh podjął naukę na tajnych kompletach oraz zaangażował się w działalność w SZP i ZWZ. W 1940 roku został aresztowany przez gestapo i skierowany do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, jednak podczas transportu do obozu wyskoczył z wagonu bydlęcego i uciekł. W czasie ucieczki został ranny, ukrywał się na wsi. Następnie został żołnierzem Armii Krajowej (ps. „Kozak”), walczył w III batalionie 72 pułku piechoty AK w rejonie Częstochowy, w Okręgu AK „Jodła”. Wielokrotnie ranny, za męstwo w walce odznaczony Krzyżem Walecznych[3].
Po wojnie za przynależność do AK został aresztowany i uwięziony[potrzebny przypis]. Po uwolnieniu przez wiele lat pływał jako marynarz na statkach Polskich Linii Oceanicznych, w tym na MS Batory. Osiadł na stałe w Gdańsku[3] Wrzeszczu (przy al. Wojska Polskiego)[4], założył rodzinę[3].
W 1958 roku zaczął pisać książki odnoszące się do swojej indiańskiej przeszłości, tłumaczone na wiele języków świata. W latach 70. uczestnik licznych spotkań autorskich i telewizyjnych programów dla młodzieży („Teleranek”, „Ekran z bratkiem”). Uważany za jednego z pionierów ruchu indianistów w Polsce, współtwórcę i czołową postać nieformalnego Polskiego Ruchu Przyjaciół Indian (PRPI). Zajmował się także wyrobem indiańskiego rękodzieła, malował, pisał też wspólnie z Yáckta-Oya[3].
Zmarł 3 lipca 2003 roku w Szpitalu Marynarki Wojennej w Gdańsku, a 8 lipca został pochowany na gdańskim Cmentarzu Srebrzysko (rejon X, kwatera II, rząd 4)[5].
Kontrowersje dotyczące indiańskiego pochodzenia
Istnieje sporo nieścisłości dotyczących pochodzenia i biografii Sat-Okha. Jak sam opowiadał, matka, wyrabiając mu w Polsce metrykę, zatroszczyła się, by nie pojawiły się w niej żadne informacje o jego pochodzeniu. Wielu dziennikarzy i reporterów ubarwiało jego historię, dopasowując ją do aktualnych wymogów politycznych lub własnych celów. Niektórzy badacze biografii Sat-Okha kwestionują jego indiańskie pochodzenie, twierdząc, iż urodził się w latach 20. XX w. w Radomiu lub na terenie b. ZSRR. Supłatowicz zaprzeczał tym informacjom[1]. W roku 2017 ukazała się książka reporterska Dariusza Rosiaka Biało-czerwony. Tajemnica Sat-Okha, w której autor na podstawie swoich dociekań przedstawił krytyczne wnioski wobec indiańskiego pochodzenia Stanisława Supłatowicza[6][7].
Upamiętnienie
W Wymysłowie niedaleko Tucholi znajduje się prywatne Muzeum Indian Ameryki Północnej im. Sat-Okha[3].
W 2011 roku rozpisano konkurs na patronów dla tramwajów PESA 120NaG kursujących po Gdańsku. Wśród wybranych postaci historycznych znalazł się także Sat-Okh[8] (numer boczny 1017)[9].
Około 10-kilometrowy odcinek trasy S7 biegnący w granicach gminy Szydłowiec nosi nazwę „Indiańska Droga Sat-Okha”[10] (Stanisław Supłatowicz w 1944 roku wstąpił do oddziału 72 pp w Podobwodzie Szydłowiec Armii Krajowej)[3].
Twórczość
- Ziemia słonych skał (1958)
- Biały mustang (1959)
- Dorogi schodjatsja (w jęz. ros., wspólnie z Antoniną Leonidovną Rasulovą) (1973)
- Powstanie człowieka (1981)
- Fort nad Athabaską (wspólnie z Yackta-Oya) (1985)[11]
- Biały Mustang. Baśnie i legendy indiańskie (1987)[12]
- Głos prerii (1990)[13]
- Tajemnica Rzeki Bobrów (1996)[14]
- Serce Chippewaya (1999)[15]
- Walczący Lenapa (2001)[16]
Przypisy
- ↑ a b c Katarzyna Krępulec, Stanisław Supłatowicz. Niezwykła biografia Sat-Okha, czyli jak się zostaje legendą, UMCS, Lublin 2004.
- ↑ Sat-Okh. Polski Indianin z AK, który... nigdy nie istniał? [online], WP Tech, 4 września 2017 [dostęp 2023-05-09] (pol.).
- ↑ a b c d e f g Muzeum Indian Północnoamerykańskich im. Sat-Okha w Tucholi. 13 stycznia 2011. [dostęp 2011-01-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (19 października 2018)].
- ↑ Konrad Franke, Gdański Karol May, „Riviera” nr 4(25)/2008 str. 4.
- ↑ Supłatowicz Stanisław. cmentarze-gdanskie.pl. [dostęp 2020-05-27].
- ↑ Dariusz Rosiak: Biało-czerwony. Tajemnica Sat-Okha. Wydawnictwo Czarne, 2017. ISBN 978-83-8049-556-2.
- ↑ DominikaD. Montean-Pańków DominikaD., Czy po latach wyłoniła się prawdziwa historia Sat-Okha – jedynego polskiego Indianina? (wywiad z Dariuszem Rosiakiem) [online], facet.onet.pl, 2017 [dostęp 2017-12-28] .
- ↑ Archiwalna strona BIP Gdańsk.
- ↑ Sat-Okh. Gdańskie Autobusy i Tramwaje. [dostęp 2019-08-11]. (pol.).
- ↑ Uchwała Nr 181/XXVII/16 Rady Miejskiej w Szydłowcu z dnia 16 grudnia 2016 r. [online], Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego, poz. 11740, 23 grudnia 2016 [dostęp 2017-07-21] .
- ↑ Sat-Okh, Fort nad Athabaską, Gdańsk: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, ISBN 83-03-00898-6, OCLC 749459707 [dostęp 2022-02-05] .
- ↑ Sat-Okh, Biały mustang. Baśnie i legendy indiańskie, wyd. 4, Warszawa: Czytelnik, 1987, ISBN 83-07-01809-9, OCLC 749166693 [dostęp 2022-02-05] .
- ↑ Sat-Okh, Głos prerii, wyd. 1, Gdańsk: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990, ISBN 83-03-02892-8, OCLC 23839471 [dostęp 2022-02-05] .
- ↑ Sat-Okh, Tajemnica Rzeki Bobrów, Poznań: Wydawnictwo Akcydens, 1996, ISBN 83-85320-10-5, OCLC 1150427317 [dostęp 2022-02-05] .
- ↑ Sat-Okh, Serce Chippewaya, Gdańsk: Polnord – Wyd. Oskar, 1999, ISBN 83-86181-46-X, OCLC 751339382 [dostęp 2022-02-05] .
- ↑ Sat-Okh, Walczący Lenapa, Gdańsk 2001, ISBN 83-86181-72-9, OCLC 830298472 [dostęp 2022-02-05] .
Linki zewnętrzne
- Supłatowicz Stanisław w Gedanopedii
- Muzeum im. Sath-Okha
- Stanisław Supłatowicz w Lubimy czytać.pl