Sofija Gubajdulina
![]() Sofija Gubajdulina (lipiec 1981) | |||
Imię i nazwisko | Sofija Asgatowna Gubajdulina | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 24 października 1931 | ||
Pochodzenie | tatarskie | ||
Instrumenty | fortepian | ||
Gatunki | |||
Zawód | kompozytorka | ||
Wydawnictwo | Deutsche Grammophon, Chandos, Philips, Sony Classical, BIS Records, Berlin Classics | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
Sofija Asgatowna Gubajdulina, ros. Софи́я Асгáтовна Губaйду́лина (ur. 24 października 1931 w Czystopolu) – rosyjska kompozytorka pochodzenia tatarskiego[1][2] .
Życiorys
Pochodzenie
Urodziła się w Czystopolu, w Tatarskiej ASRR, w rodzinie o złożonym pochodzeniu etnicznym, mającej związki z tradycją judaistyczną, prawosławną, katolicką i muzułmańską (jej dziadek był mułłą)[3]. Wychowała się w Kazaniu, tyglu kulturowym o wielowiekowej tradycji muzycznej[4]. Wszystko to miało wpływ na późniejszy aspekt mistyczny charakteru jej muzyki[2] .
Wykształcenie
Studiowała w konserwatorium w Kazaniu u Grigorija Kogana (fortepian) i u Alberta Lemana (kompozycja), uzyskując dyplom w 1954. Następnie w latach 1954–1959 kontynuowała studia w Konserwatorium Moskiewskim pod kierunkiem Nikołaja Piejki, a w 1963 ukończyła aspiranturę u Wissariona Szebalina[1][5][2] . Mimo że jej dyplomowa kompozycja została uznana za nieodpowiednią z powodu jej alternatywnego brzmienia, uzyskała wsparcie od Dmitrija Szostakowicza, który oceniając jej końcowy egzamin zachęcił ją do kontynuowania tej „błędnej drogi”[6].
Kariera
Od ukończenia studiów jest w zasadzie kompozytorem niezależnym, choć przez rok (1969–1970) pracowała w moskiewskim eksperymentalnym studiu muzyki elektronicznej. W 1975 wraz z Wiaczesławem Artiomowem i Wiktorem Suslinem założyła w 1975 zespół Astrea, który specjalizował się w improwizacji na rzadkich instrumentach ludowych – rosyjskich, kaukaskich i środkowoazjatyckich[7][2] .
W listopadzie 1979 decyzją VI Zjazdu Związku Kompozytorów ZSRR została wpisana na czarną listę jako jedna z Siódemki Chriennikowa za włączenie jej kompozycji do programów festiwali muzycznych w Kolonii i Wenecji bez zgody kierownictwa Związku. Tym samym została pozbawiona możliwości publikacji i występów publicznych. Ton potępienia nawiązał do I Zjazdu w 1948, podczas którego represjonowani byli m.in. Siergiej Prokofjew, Dmitrij Szostakowicz i Nikołaj Miaskowski[6][8].
Renoma w Stanach Zjednoczonych
W 1987 po raz pierwszy odwiedziła Stany Zjednoczone jako gość Sound Celebration w Louisville[9][10]. Potem wielokrotnie powracała zapraszana przez amerykańskie festiwale muzyki poważnej jako ich wyróżniony kompozytor, m.in. Boston „Making Music Together” (1988), Vancouver „New Music” (1991), Tanglewood (1997), Marlboro (2016)[10].
Muzyka Gubajduliny była entuzjastycznie przyjmowana w USA, zarówno przez publiczność, jak i krytykę, była również bardzo atrakcyjna dla wykonawców[10]. Wielu wiodących artystów i zespołów wykonywało jej utwory, m.in. Kronos Quartet, Arditti Quartet, skrzypek Gidon Kremer, fagocista Walerij Popow, wiolonczelista Mstisław Rostropowicz, dyrygenci Giennadij Rożdiestwienski i Simon Rattle[2] .
Wiele czołowych amerykańskich orkiestr, zespołów i solistów zamawiało u niej kompozycje, a następnie dawało im amerykańskie prawykonania. Na przykład Pro et Contra wykonane przez Louisville Orchestra (1989), Kwartet smyczkowy nr 4 w nowojorskim prawykonaniu przez Kronos Quartet (1994), Dancer on a Tightrope na skrzypce i fortepian, zagrany w Waszyngtonie przez Roberta Manna i Ursulę Oppens (1994), Koncert na altówkę napisany dla Jurija Baszmieta i wykonany przez niego z Chicagowską Orkiestrę Symfoniczną pod dyrekcją Kenta Nagano (1997), Two Paths na 2 altówki solo i orkiestrę w wykonaniu Filharmonii Nowojorskiej pod dyrekcją Kurta Masura oraz Light of the End wykonane przez Bostońską Orkiestrę Symfoniczną, kierowaną również przez Masura[10].
Wśród dużej liczby nagród, wyróżnień i zaszczytów, na szczególną uwagę zasługuje Koussevitzky Music Foundation Commission award – prestiżowa nagroda będąca równocześnie zamówieniem Fundacji na skomponowanie utworu, która została przyznana Gubajdulinie w 2010. Wśród laureatów tej nagrody byli tacy wybitni kompozytorzy, jak Igor Strawinski, Béla Bartók, Benjamin Britten, Aaron Copland, John Cage i John Adams[11].
Twórczość
Należy do najbardziej wyróżniających się kompozytorów rosyjskich jej pokolenia[1] . W swoich kompozycjach wykorzystuje bardzo zróżnicowanie środki skonstruowane na całkiem odmiennych zasadach, celowo je ze sobą kontrastując, na przykład zagęszczoną chromatykę zestawia z czystą diatoniką, minimalistyczne ostinata z pochodami klastrów. Dzięki takim zabiegom osiąga indywidualnie traktowaną dramaturgię swoich dzieł[1][2] .
Gubajdulina jest jedynym rosyjskim kompozytorem po Aleksandrze Skriabinie, eksperymentującym ze światłem i kolorem wprowadzonym do partytury muzycznej. W Alleluja (1990) opracowała nowy system relacji między kolorem a muzyką, różniący się od systemu stosowanego przez Skriabina. W Prometeuszu Skriabina kolory są przedmiotem trwałej zmiany, ponieważ każda nuta współdziała z określonym kolorem. W Alleluja Gubajduliny każdy wprowadzony kolor jest trwały i zmienia jedynie swoją intensywność, zgodnie z dynamiką utworu (crescendo, diminuendo). Gwałtowna zmiana koloru – jako potężny środek wyrazu – jest wykorzystywana tylko raz, w części 6. w scenie Apokalipsy. W systemie Gubajduliny kolory odgrywają ważną konstruktywną rolę, organizującą formę muzyczną. Wprowadzając każdy kolor w proporcjach określonych procentowo, Gubajdulina ekstrapoluje te proporcje w muzyce[12] .
Swoim utworom instrumentalnym nadaje symboliczne tytuły, jak na przykład w skomponowanym dla Gidona Kremera koncercie skrzypcowym Offertorium (1980), w którym jako cytat wprowadza temat z Musikalisches Opfer Bacha w rozbitej punktualistycznie instrumentacji[1][2] . W jej muzyce wyczuwalne są intensywne wpływy mistycznych tradycji religijnych, w szczególności prawosławia. Razem z Henrykiem Mikołajem Góreckim, Arvo Pärtem i Johnem Tavenerem zalicza się ją do nurtu „nowej muzyki religijnej”[13][2] .
Odznaczenia
- 1990 – Zasłużony Działacz Sztuk RFSRR
- 1992 – Państwowa Nagroda Federacji Rosyjskiej
- 1999 – Order Pour le Mérite (Niemcy)[14]
- 2002 – Krzyż Wielki Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec
- 2010 – Order Przyjaźni (Rosja)[15]
- 2022 – Order „Za zasługi w kulturze i sztuce” (Rosja)[16]
Nagrody i wyróżnienia
- 1987 – Prix de Monaco
- 1989 – Międzynarodowa Nagroda Fonograficzna im. Kusewickiego (Koussevitzky International Recording Award – KIRA), za Offertorium
- 1991 – Premio Franco Abbiato (Włochy), za III Kwartet smyczkowy (1987)
- 1991 – Heidelberger Künstlerinnenpreis (Niemcy)
- 1989 – Międzynarodowa Nagroda Fonograficzna im. Kusewickiego (KIRA), za symfonię Stimmen...verstummen...
- 1995 – Nagrodę Miasta Brunszwik im. Ludwiga Spohra (Ludwig-Spohr-Preis)
- 1997 – Kulturpreis des Kreises Pinneberg (Niemcy)
- 1998 – Praemium Imperiale (Japonia)
- 1999 – Nagroda Fundacji Muzycznej Léonie Sonning (Kopenhaga)
- 1999 – Preis der Stiftung Bibel und Kultur (Niemcy)
- 2001 – Medal Goethego (Goethe-Medaille) (Weimar)
- 2002 – Polar Music Prize (Sztokholm)
- 2005 – honorowe członkostwo w Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury
- 2005 – Europäischen Kulturpreis
- 2007 – Triumph Prize (Rosja)
- 2007 – Bachpreis der Freien und Hansestadt Hamburg
- 2007 – „The Compatriot of the Year 2007” (Moskwa)
- 2009 – doctor honoris causa Uniwersytetu Yale
- 2010 – Koussevitzky Music Foundation commission award
- 2011 – honorowy tytuł „Doctor of Humane Letters” Uniwersytetu Chicagowskiego
- 2013 – Złote Lwy – Biennale w Wenecji, za całokształt pracy twórczej
- 2016 – Premios Fundación BBVA Fronteras del Conocimiento (Hiszpania)
- 2017 – tytuł Honorary Doctor of Music w New England Conservatory of Music (Boston)
Wybrane kompozycje
(na podstawie materiałów źródłowych[1][6][7])
Utwory orkiestrowe
Koncerty
Utwory wokalne
| Utwory kameralne i instrumentalne
|
Muzyka filmowa
|
|
|
Przypisy
- ↑ a b c d e f Walaciński 1987 ↓.
- ↑ a b c d e f g h Kholopova 2004 ↓.
- ↑
John Warnaby. Gubaidulina at 70. „Musical Opinion”. Vol. 124 (No. 1426), 09 2001. ISSN 0027-4623. OCLC 1758905. via Questia. (ang.).
- ↑
Anna S. Dębowska: Święto według Gubajduliny. [w:] GW CoJestGrane nr 16, dodatek nr 99 Muzyka Poważna [on-line]. 2005-04-29. s. 24. [dostęp 2018-01-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-29)]. (pol.).
- ↑ Chodkowski 1995 ↓, s. 331.
- ↑ a b c Sofia Gubaidulina (Composer). [w:] Bach Cantatas Website [on-line]. [dostęp 2018-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-26)]. (ang.).
- ↑ a b Sofia Gubajdulina. [w:] Warszawska Jesień Art [on-line]. [dostęp 2018-01-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-29)]. (pol.).
- ↑ Khrennikov’s Seven. [w:] Academic Dictionaries and Encyclopedias [on-line]. [dostęp 2018-01-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-29)]. (ang.).
- ↑ Bernard Holland: Music: Louisville’s Sound Celebration. [w:] The New York Times [on-line]. 1987-09-29. [dostęp 2018-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-26)]. (ang.).
- ↑ a b c d Sofia Gubaidulina. [w:] Schirmer [on-line]. [dostęp 2018-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-31)]. (ang.).
- ↑ Koussevitzky Foundation grants Sofia Gubaidulina commission for Contempo. [w:] UChicago News [on-line]. 2010-06-16. [dostęp 2018-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-26)]. (ang.).
- ↑ Sitsky 2002 ↓.
- ↑ Sofia Gubajdulina. [w:] Narodowy Instytut Fryderyka Chopina [on-line]. [dostęp 2018-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-26)]. (pol.).
- ↑ Sofia Gubaidulina. Orden Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste. [dostęp 2019-12-27]. (niem.).
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 30.12.2010 г. № 1649. kremlin.ru. [dostęp 2019-12-27]. (ros.).
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 21.02.2022 № 70 "О награждении государственными наградами Российской Федерации". publication.pravo.gov.ru. [dostęp 2024-08-08]. (ros.).
Bibliografia
- Adam Walaciński: Gubajdulina Sofija. W: Encyklopedia muzyczna PWM. Elżbieta Dziębowska (red.). Wyd. I. T. 3: EFG część biograficzna. Kraków: PWM, 1987. ISBN 83-224-0344-5. (pol.).
- Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: PWN, 1995, s. 446. ISBN 83-01-11390-1. (pol.).
- Valentina Kholopova: Gubaydulina, Sofiya Asgatovna. W: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, vol. B. Oxford University Press, 2004. ISBN 978-0-19-517067-2. (ang.).
Larry Sitsky: Music of the Twentieth-Century Avant-Garde: A Biocritical Sourcebook. Westport, London: Greenwood Press, 2002, s. 187. via Questia. ISBN 0-313-29689-8. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Sofia Gubaidulina w bazie AllMusic (ang.)
- Sofiya Gubaydulina w bazie IMDb (ang.)
- Obszerniejsza nota biograficzna w języku angielskim
- biogram, spis utworów w jęz. niem.. mugi.hfmt-hamburg.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-17)].
- Sofija Gubajdulina w bazie Animator.ru
- p
- d
- e
|
- p
- d
- e
- ISNI: 0000000120179894
- VIAF: 49200708
- LCCN: n80153904
- GND: 119073927
- NDL: 01078793
- LIBRIS: xv8bcb4g5kskl2d
- BnF: 13925523s
- SUDOC: 066825741
- SBN: LO1V173976
- NLA: 35659428
- NKC: jn20000602710
- BNE: XX1118116
- NTA: 079291848
- BIBSYS: 67444
- CiNii: DA0712557X
- PLWABN: 9810670069805606
- NUKAT: n97084138
- J9U: 987007298662905171
- CANTIC: a11710512
- LNB: 000057751
- CONOR: 89943907
- LIH: LNB:V*343590;=BK
- RISM: people/30110140
- PWN: 3908675
- Britannica: biography/Sofia-Gubaidulina
- Universalis: sofia-goubaidoulina
- NE.se: sofija-gubajdulina
- SNL: Sofia_Gubaidulina
- VLE: sofija-gubaidulina
- Catalana: 0517823
- DSDE: Sofja_Gubajdulina
- Hrvatska enciklopedija: 23644