Stanisław Dospewski
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Dospevski_selfportrait.png/220px-Dospevski_selfportrait.png)
Stanisław Dospewski, właśc. Zafir Dimitrow Zograf (ur. 3 grudnia 1823 w Samokowie, zm. 6 stycznia 1878 w Konstantynopolu) – bułgarski ikonograf i malarz, jeden z pierwszych bułgarskich malarzy realistycznych. Jeden z najwybitniejszych bułgarskich malarzy okresu odrodzenia narodowego[1].
Życiorys
Był bratankiem malarza Zacharego Zografa, również jego ojciec zajmował się malarstwem ikonowym. Ukończył szkołę w rodzinnym Samokowie, następnie kontynuował naukę w Płowdiwie. Ikonopisania uczył go ojciec, któremu od dzieciństwa pomagał w pracowni. W 1851 r. wyjechał na studia do Rosji. Kształcił się w Moskiewskiej Szkole Malarstwa, Rzeźby i Architektury, zaś od 1856 r. uczył się pod kierunkiem Bruniego i Basina w Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych[2]. W Rosji zaczął posługiwać się nazwiskiem Stanisław Dospewski[3]. Mając możliwość pozostania w Rosji (uzyskał tamtejsze obywatelstwo) postanowił wrócić do Bułgarii, by przekazywać dalej zdobytą wiedzę o rysunku i malarstwie[2].
Po powrocie bezskutecznie starał się o zgodę władz tureckich na otwarcie szkoły rysunku[2]. Żył w Samokowie, następnie w Pazardżiku[3], dokąd przeprowadził się po ślubie z Mariolą Kujumdżiatą, córką zamożnego mieszczanina z tegoż miasta. W Pazardżiku zamieszkał w domu, który sam zaprojektował[4]. Utrzymywał kontakty z działaczami bułgarskiego ruchu niepodległościowego[2].
Po wybuchu wojny rosyjsko-tureckiej w 1877 r. został aresztowany, osadzony w więzieniu w Płowdiwie, a następnie przewieziony do więzienia Mehterhane w Konstantynopolu, gdzie zmarł[2].
W jego domu w Pazardżiku znajduje się muzeum[4].
Twórczość
Stanisław Dospewski wykonał całość lub część fresków w Monasterze Rylskim (w latach 1841–1846[4]), w monasterze Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni w Batoszewie, w Monasterze Łopuszańskim, w monasterze Przemienienia Pańskiego pod Wielkim Tyrnowem[3]. Stworzył również ikony Chrystusa i Matki Bożej dla cerkwi św. Mariny w Płowdiwie, ikonę św. Barbary dla cerkwi Świętych Konstantyna i Heleny w Płowdiwie oraz ikony Matki Bożej i Chrystusa dla cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej w Płowdiwie[3]. Jest autorem części wizerunków w ikonostasie cerkwi św. Niedzieli w Sofii oraz ikony Cyryla i Metodego oraz innych wizerunków w cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej w Pazardżiku[3].
Poza ikonografią zajmował się malarstwem portretowym, tworząc m.in. wizerunki znanych sobie uczestników bułgarskiego ruchu narodowego[3][2].
Przypisy
- ↑ T. Wasilewski: Historia Bułgarii. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1988, s. 184. ISBN 83-04-02466-7.
- ↑ a b c d e f M. Capienko, Sofia-Tyrnowo-Płowdiw, s. 81, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1983.
- ↑ a b c d e f Станислав Доспевски (1823-1878) • Pravoslavieto.com [online], www.pravoslavieto.com [dostęp 2020-04-08] .
- ↑ a b c Къща-музей „Станислав Доспевски” [online], Художествена галерия “Станислав Доспевски” [dostęp 2020-04-08] (bułg.).
- PWN: 3893935