Stanisław Ochęduszko
Data i miejsce urodzenia | 29 kwietnia 1899 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 17 grudnia 1969 |
Profesor nauk technicznych | |
Specjalność: energetyka cieplna, termodynamika | |
Alma Mater | Politechnika Lwowska |
Doktorat | 1935 |
Profesura | 1937 |
Polska Akademia Nauk | |
Status | członek korespondent |
Doktor honoris causa Politechnika Śląska – 1969 | |
Nauczyciel akademicki | |
Uczelnia | Politechnika Lwowska |
Okres zatrudn. | 1925–1946 |
Uczelnia | |
Okres zatrudn. | 1946–1969 |
Dziekan | |
Wydział | Mechaniczno-Energetyczny Politechniki Śląskiej |
Okres spraw. | 1953–1955 |
Rektor | |
Uczelnia | Politechnika Śląska |
Okres spraw. | 1956–1959 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
Stanisław Ochęduszko (ur. 29 kwietnia 1899 w Lisku, zm. 17 grudnia 1969 w Gliwicach) – polski termodynamik.
W latach 1937–1946 profesor Politechniki Lwowskiej (w latach 1939–1941 i 1944–1946 dyrektor tej uczelni, której okupacyjne nazwy brzmiały niem. Staatliche Technische Fachkurse, oraz ros. Lwowski Instytut Politechniczny), od 1946 prof. Politechniki Śląskiej (w latach 1956–1959 rektor). W dwudziestoleciu międzywojennym był członkiem Polskiego Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie[1], od 1960 roku był członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk[2].
Życiorys
Stanisław Ochęduszko urodził się 29 kwietnia 1899 w Lisku. Pochodził z rodziny Ochęduszków, zamieszkującej w tym mieście[3]. Był synem Marcelego i Gizeli z Ostruszków, nauczycieli szkoły powszechnej w Lesku, do której także uczęszczał[4]. Miał braci[a], Mariana Antoniego (ur. 1901)[6][7][4] i Kazimierza (1904–1991), inżyniera mechanika[3].
Po ukończeniu w 1909 r. szkoły powszechnej, naukę kontynuował w Cesarsko-Królewskim Gimnazjum w Sanoku, które ukończył egzaminem maturalnym w 1917 roku (w jego klasie byli Mieczysław Dukiet, Kazimierz Kwaśniewicz, Władysław Szepieniec)[8][9][10]. Podczas nauki szkolnej zamieszkiwał w Bursie Jubileuszowej im. Cesarza Franciszka Józefa[11]. W 1917 roku rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego, których jednak nie ukończył. Jako student zatrudniony był w Komisji Zasiłkowej przy Starostwie w Lesku, a w roku 1919 został powołany do służby w Wojsku Polskim (w sanockim pułku piechoty). W czasie wojny służył jako oficer prowiantowy. Zdemobilizowany został w marcu 1921 roku w stopniu podporucznika. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 307. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty[12].
W 1921 roku rozpoczął właściwe studia na Politechnice Lwowskiej. W roku 1925, w czasie studiów, został zatrudniony przez prof. Romana Witkiewicza w Katedrze Pomiarów Maszynowych w charakterze zastępcy asystenta. Studia ukończył w roku 1928 na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej, uzyskując tytuł inżyniera mechanika.
Po zakończeniu studiów zaczął pracować w Katedrze Teorii Maszyn Cieplnych od razu jako adiunkt, gdzie był przygotowywany (najpierw przez Tadeusza Fiedlera, który w roku 1928 utracił swego potencjalnego następcę, a później przez prof. Witkiewicza) na przyszłego kierownika Katedry Teorii Maszyn Cieplnych w Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej. W roku akademickim 1929/30 otrzymał stypendium z Funduszu Kultury Narodowej, a w roku 1930/31 z Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W związku z tym, pół roku przebywał w Związkowej Politechnice w Zurychu u prof. Schlapfera, a potem półtora roku w Wydziale Mechanicznym Politechniki Monachijskiej u prof. Wilhelma Nusselta, u którego doktoryzował się w roku 1935 na podstawie pracy: Przebieg zapłonu i spalania oleju napędowego rozpylanego za pomocą sprężonego powietrza w silniku Diesla. Po nostryfikowaniu dyplomu w Politechnice Lwowskiej najpierw uzyskał stopień naukowy docenta na Wydziale Mechanicznym, a w roku 1934 objął kierownictwo Katedry Teorii Maszyn Cieplnych i jako zastępca profesora rozpoczął wykłady z teorii maszyn cieplnych.
Stanisław Ochęduszko habilitował się w roku 1936 na podstawie pracy: Pomiar wydatku sprężarki metodą wypełnienia zbiornika, a w roku 1937 został mianowany profesorem nadzwyczajnym. Miał trzydzieści osiem lat i był wtedy jednym z najmłodszych profesorów w Polsce. Kierownikiem Katedry Teorii Maszyn Cieplnych pozostał do roku 1941, do czasu zajęcia Lwowa przez Niemców. W latach 1939–1941 w czasie rządów sowieckich został pozostawiony na stanowisku profesora i kierownika katedry. W sierpniu 1940 był gościem Wszechzwiązkowego Komitetu ds. Nauki ZSRR w Moskwie[13].
Przez rok okupacji niemieckiej prof. Ochęduszko pracował w szkole rzemieślniczej. W roku 1942 powrócił na Politechnikę (oficjalna nazwa: Staatliche Technische Fachkurse), gdzie wykładał termodynamikę, teorię turbin parowych i miernictwo cieplne. W roku 1944 Politechnika Lwowska została przemianowana na Lwowski Instytut Politechniczny. Profesor mógł teraz przygarnąć niektórych uczniów prof. Romana Witkiewicza zamordowanego przez Niemców i w ten sposób w Katedrze Teorii Maszyn Cieplnych zaczął pracować m. in. Witold Około-Kułak.
W kwietniu 1946 roku otrzymał etat profesorski na katedrze ciepłotechniki i termodynamiki, ale pomimo tego na apel władz polskich opuścił Lwów i w lipcu roku 1946 przybył do Gliwic. W styczniu 1947 roku otrzymał tytuł profesora zwyczajnego[14].
Najważniejsze jego dzieła to prace z zakresu termodynamiki technicznej, a zwłaszcza teorii spalania, teorii maszyn cieplnych; upowszechnił Międzynarodowy Układ Jednostek Miar. Ochęduszko opublikował m.in. Teorię maszyn cieplnych (cz. 1–3, 1953–1955) – pierwszy pełny polski podręcznik z tego zakresu, Termodynamikę stosowaną (1964).
Zamieszkiwał przy ulicy Kaszubskiej w Gliwicach[15].
Zmarł 17 grudnia 1969 w Gliwicach, pochowany na cmentarzu Lipowym (sektor B3-A-22)[16]. Jego żoną była Maria (1901–1989)[17].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Medal01.jpg/220px-Medal01.jpg)
Wybrane publikacje
- Krytyka kompensacji w analizatorach gazów (1933)
- Zarys miernictwa w dziedzinie techniki cieplnej (1952, red. pracy zbiorowej)
- Teoria maszyn cieplnych (1955)
- Zbiór zadań z termodynamiki technicznej (1960)
- Termodynamika stosowana (1964)
- Zastosowanie międzynarodowego układu jednostek miar w energetyce cieplnej (1965, współautor)
Ordery i odznaczenia
- Złoty Krzyż Zasługi (28 września 1954)[18]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)[19]
Nagrody i wyróżnienia
- Nagroda Państwowa II stopnia za pracę Teoria maszyn cieplnych (1955)[20]
- doktor honoris causa Politechniki Śląskiej (1 października 1969)[14]
Uwagi
Przypisy
- ↑ Czasopismo Techniczne. R. 54, 10 sierpnia 1936, Nr 15 s. 266.
- ↑ Członkowie PAN: Skorowidz.
- ↑ a b Józef Budziak. Leskie cmentarze. „Nowiny”. Nr 255, s. 4, 31 października, 1, 2 listopada 1986.
- ↑ a b CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok 1915/16 (zespół 7, sygn. 64). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 22, 134.
- ↑ StanisławS. Ochęduszko StanisławS., Rzut okiem wstecz, „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, Energetyka”, z. 108 (1040), 1990, s. 9–13 [dostęp 2023-02-28] .
- ↑ Księga urodzeń, małżeństw, zgonów. parafia rzym.-kat. Lesko. Od r. 1890 do 1909 r. (zespół 1295, sygn. 1). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 390 (poz. 50).
- ↑ CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok 1913/14 (zespół 7, sygn. 61). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 57.
- ↑ XXXV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sanoku za rok szkolny 1920/1921 wraz z dodatkiem za lata: 1917, 1918, 1919 i 1920. Sanok: Fundusz Naukowy, 1921, s. 11.
- ↑ Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980, s. 168.
- ↑ „Ochęduszko Stanisław (1899 – 1969), profesor mechanik, rektor Politechniki Śląskiej. Ur. 29 IV w Lesku był synem nauczyciela Marcelego i Gizeli z Ostruszków. Ukończył gimnazjum ogólnokształcące w Sanoku” [w: Jan Kantyka, Władysław Zieliński. Śląski słownik biograficzny: Tom 2].
- ↑ Stanisław Ochęduszko: Należy wskrzesić dawne tradycje.... W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 243.
- ↑ Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 621.
- ↑ [Dzieje najnowsze: Tom 14, PAN, 1983].
- ↑ a b Ochęduszko – Gliwicki Leksykon Historyczny [online] [dostęp 2024-06-21] (pol.).
- ↑ Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 138.
- ↑ Stanisław Ochęduszko. gliwice.artlookgallery.com. [dostęp 2017-02-19].
- ↑ Maria Ochęduszko. gliwice.artlookgallery.com. [dostęp 2017-02-19].
- ↑ M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1588 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w pracy naukowej i dydaktycznej”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/198 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego.
- ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-06-21].
Bibliografia
- Maria Myćka: Dorobek nauczycieli i uczniów Gimnazjum w Sanoku. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 102.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.
- Stulecie tradycji Instytutu Techniki Cieplnej – Józef Szymczyk, Andrzej Ziębik – Politechnika Śląska, Gliwice 2004, ISBN 83-918727-4-2 – Informacje o licencji
- Profil na stronie Politechniki Śląskiej
- p
- d
- e
|