Stanisław mazowiecki
![]() | |||
książę mazowiecki (razem z Januszem III) | |||
Okres | od 1503 | ||
---|---|---|---|
Poprzednik | Konrad III Rudy | ||
Następca | Janusz III | ||
Dane biograficzne | |||
Dynastia | Piastowie (Piastowie mazowieccy) | ||
Data urodzenia | 17 maja 1500 | ||
Data śmierci | 8 sierpnia 1524 | ||
Miejsce spoczynku | Warszawa | ||
Ojciec | Konrad III Rudy | ||
Matka | |||
Rodzeństwo | Anna mazowiecka | ||
|
Stanisław mazowiecki (ur. 17 maja 1500, zm. 8 sierpnia 1524) – książę mazowiecki, razem z bratem panujący w Czersku, Warszawie, Liwie, Zakroczymiu i Nurze w latach 1503–1524 (do 1518 r. regencja).
Życiorys
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Ostatni_Ksi%C4%85%C5%BC%C4%99ta_mazowieccy.jpg/220px-Ostatni_Ksi%C4%85%C5%BC%C4%99ta_mazowieccy.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Warszawa%2C_katedra_sw._Jana%2C_ksiazeta_mazowieccy_2.jpg/220px-Warszawa%2C_katedra_sw._Jana%2C_ksiazeta_mazowieccy_2.jpg)
Stanisław był starszym synem księcia mazowieckiego (warszawskiego) Konrada III i Anny Radziwiłł, córki wojewody wileńskiego Mikołaja. W momencie śmierci ojca w 1503 r., małoletni Stanisław wraz z młodszym bratem Januszem III znalazł się pod opieką regencji kierowanej przez matkę.
Większość dziedzictwa mazowieckiego (z wyjątkiem Czerska, w którym książęta na mocy układu z 1495 r. panowali dziedzicznie) początkowo była silnie zagrożona inkorporacją przez Polskę i dopiero 14 marca 1504 na mocy decyzji króla Aleksandra młodzi książęta otrzymali całość ojcowizny w lenno.
Samodzielne rządy Stanisław razem z bratem Januszem objął dopiero w 1518 r. (w wieku osiemnastu lat, za sprawą rozruchów szlachty). Pomimo tego Anna Radziwiłł aż do swojej śmierci w marcu 1522 r. zachowała realną władzę na Mazowszu.
W 1518 książęcy bracia uczestniczyli uroczystościach zaślubin Zygmunta Starego z Boną Sforza w Krakowie.
W 1519 spełniając swój obowiązek lenny, Stanisław i Janusz III włączyli się do wojny polsko-krzyżackiej, wysyłając oddziały posiłkowe królowi polskiemu, a zimą z 1519 na 1520 r. już na własną rękę zdobywając kilka miejscowości na Mazurach. Jednocześnie Stanisław prowadził po kryjomu rozmowy z Krzyżakami w sprawie zawieszenia broni zawartego ostatecznie w grudniu 1520, na parę miesięcy przed układem polsko-krzyżackim kończącym ostatnią w historii wojnę tych państw.
W życiu prywatnym Stanisław, podobnie jak Janusz III, nie stronił od mocnych trunków i kobiet, co najprawdopodobniej przyczyniło się do jego przedwczesnego zgonu 8 sierpnia 1524[1]. Książę zmarł w Mansjonarii – kamienicy na rogu placu Zamkowego i ul. Świętojańskiej[1][2].
Został pochowany w kolegiacie św. Jana w Warszawie[3]. Nie zdążył się ożenić i nie pozostawił potomstwa.
Nagłe zgony Stanisława i dwa lata później Janusza III, młodych dwudziestoparoletnich książąt, wywołały u współczesnych wrażenie ich nienaturalności. Główną podejrzaną była wojewodzianka płocka Katarzyna Radziejowska, która z zazdrości z powodu nieodwzajemnionej miłości miała zlecić otrucie najpierw matki książąt Anny Radziwiłł, następnie Stanisława, wreszcie Janusza. Dokonać tego miała za pośrednictwem szlachcianki Kliczewskiej. Tę ostatnią wraz z jej pomocnicą żywcem spalono. Obie nago przywiązano na łańcuchach do słupa, który obłożono dookoła drewnem, a następnie podpalono[4]. Kobiety piekły się cztery godziny niźli pomarły. Wojewodzianki nie odważono się sądzić. Zaczęto jednak szeptać, iż Katarzyna Radziejowska miała potężnych zauszników i że do zbrodni nakłaniać ją miała królowa Bona. Podejrzenia były na tyle poważne, że Zygmunt I Stary, chcąc raz na zawsze sprawę wyjaśnić, polecił przeprowadzić śledztwo, w wyniku którego ogłoszono specjalnym edyktem z 9 lutego 1528, że książęta nie sztuką ani sprawą ludzką, lecz z woli Pana Wszechmogącego z tego świata zeszli.
Przypisy
- ↑ a b Franciszek Galiński: Gawędy o Warszawie. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska“, 1939, s. 41.
- ↑ Jerzy Łoziński, Andrzej Rottermund (red.): Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Część I – Stare Miasto. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczna i Filmowe, 1993, s. 390. ISBN 83-221-0628-9.
- ↑ Bujak 1988 ↓, s. 15.
- ↑ Jan Stanisław Bystroń: Warszawa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 28.
Bibliografia
- Adam Bujak: Nekropolie królów i książąt polskich. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1988. ISBN 83-217-2720-4.
- p
- d
- e
Państwo Miecława |
| ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Księstwo mazowieckie |
| ||||||||||||||||
podział |
| ||||||||||||||||
Księstwo Mazowieckie |
| ||||||||||||||||
podział |
| ||||||||||||||||
Księstwo mazowieckie |
| ||||||||||||||||
podział |
| ||||||||||||||||
podział |
| ||||||||||||||||
Księstwo Mazowieckie |
|
- VIAF: 22151776771318011044
- PLWABN: 9810602458305606
- PWN: 3978950