Staw (anatomia)
![]() | Zobacz też: inne znaczenia wyrazu „staw”. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Joint_pl.svg/300px-Joint_pl.svg.png)
Staw (łac. articulatio) – ruchome połączenie między składnikami szkieletu, zewnętrznego lub wewnętrznego (→połączenia kości). Stawy występują u stawonogów (Arthropoda) oraz kręgowców (Vertebrata). U tych ostatnich stawy są określane, ze względu na specyficzną budowę, jako połączenia maziowe (juncturae synoviales). W stawach (tak jak w łożyskach wielu maszyn) największym problemem jest tarcie i dlatego powierzchnie stawowe kości pokryte są bardzo odporną na ścieranie chrząstką szklistą.
Rodzaje stawów człowieka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Gelenke_Zeichnung01.jpg/293px-Gelenke_Zeichnung01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Scharniergelenk_Ellbogen.jpg/220px-Scharniergelenk_Ellbogen.jpg)
Kryterium podziału:
Liczba kości łączących się w stawie:
- staw prosty (łac. articulatio simplex) – w budowie biorą udział tylko dwie kości
- staw złożony (łac. articulatio composita) – w budowie bierze udział więcej niż dwie kości, np. staw łokciowy[1]
Liczba osi:
- stawy jednoosiowe
- staw zawiasowy – stawy międzypaliczkowe, część ramienno-łokciowa stawu łokciowego (staw ramienno-łokciowy)
- staw obrotowy – staw promieniowo-łokciowy bliższy
- staw śrubowy – staw szczytowo-obrotowy
- stawy dwuosiowe
- staw elipsoidalny – staw promieniowo-nadgarstkowy
- staw siodełkowy – staw nadgarstkowo-śródręczny kciuka
- stawy wieloosiowe
- staw kulisty wolny – staw ramienny
- staw kulisty panewkowy – staw biodrowy
- staw nieregularny – staw mostkowo-obojczykowy
- staw płaski – staw krzyżowo-biodrowy[2][3]
Budowa połączeń maziowych
Typowymi elementami stawu są:
- powierzchnia stawowa – czyli główka (część wypukła) i panewka stawowa (część wklęsła), bywają także powierzchnie stawowe płaskie – kość krzyżowa z miednicą
- torebka stawowa – otacza cały staw, odgraniczając go od otoczenia; zapobiega nadmiernym przesunięciom kości oraz stabilizuje staw
- jama stawowa
Staw może również zawierać:
Poszczególne stawy różnią się zadaniami biologicznymi, a więc mają odmienną budowę i ruchomość.
Na wykonywanie ruchów we wszystkich płaszczyznach pozwalają stawy wieloosiowe, np. kuliście uformowane stawy barkowy oraz biodrowy. Mniejsza ruchomość cechuje stawy dwuosiowe, np. siodełkowo ukształtowana powierzchnia stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka pozwala na jego ruchy w dwóch płaszczyznach. Stawy jednoosiowe umożliwiają ruch tylko w jednej płaszczyźnie. Przykładem może być zawiasowy staw ramienno-łokciowy czy też obrotowy staw między najwyższymi kręgami kręgosłupa.
Zobacz też
![]() | Zobacz hasło staw w Wikisłowniku |
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Staw (anatomia) |
- zwichnięcie stawu
- podwichnięcie stawu
- skręcenie stawu
Przypisy
- ↑ Bochenek i Reicher 2019 ↓, s. 215.
- ↑ Bochenek i Reicher 2019 ↓, s. 215–219.
- ↑ Bochenek i Reicher 2019 ↓, s. 494.
Bibliografia
- Bogusław K.B.K. Gołąb Bogusław K.B.K., Podstawy anatomii człowieka, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2012, ISBN 978-83-200-3756-2 .
- AdamA. Krechowiecki AdamA., FlorianF. Czerwiński FlorianF., Zarys anatomii człowieka, wyd. VIII uaktualnione, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2009, ISBN 978-83-200-3873-6 .
- AdamA. Bochenek AdamA., MichałM. Reicher MichałM., Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna. Kości, stawy i więzadła, mięśnie, wyd. XIII, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2019, ISBN 978-83-200-4323-5 .
Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.
- Britannica: science/joint-skeleton
- Treccani: articolazione
- Universalis: articulations
- SNL: ledd_-_zoologi
- Catalana: 0080901