Stefania Sempołowska
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 2 października 1869 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 31 stycznia 1944 | ||
Miejsce spoczynku | cmentarz Powązkowski | ||
Zawód, zajęcie | nauczycielka, działaczka oświatowa, pisarka | ||
Narodowość | polska | ||
Partner | |||
|
Stefania Sempołowska[1] (ur. 2 października 1869 w Poloniszu, zm. 31 stycznia 1944 w Warszawie) – polska nauczycielka i działaczka oświatowa, bojowniczka o prawa dziecka, dziennikarka i pisarka.
Życiorys
Po przedwczesnej śmierci ojca wychowywała się w majątku babki ojczystej, najprawdopodobniej w miejscowości Wyszki w powiecie jarocińskim[2]. Na początku lat 80. XIX w. zamieszkała wraz z matką w Warszawie, gdzie była świadkiem pogromu ludności żydowskiej. To wydarzenie wykształciło w niej postawę sprzeciwu wobec szowinizmu i rasizmu[3].
W Warszawie Sempołowska uczęszczała do tajnej szkoły Jadwigi Teodozji Papi. Mając 17 lat, zdała egzamin na Patent nauczycielki przed rządową komisją w Warszawie. Zaczęła pracę w zawodzie, a także zajmowała się publicystyką oświatową, postulując pełny dostęp do oświaty wszystkich warstw społecznych. Naukę kontynuowała na Uniwersytecie Latającym, pełniącym w Królestwie Polskim rolę tajnej szkoły wyższej. Na przełomie XIX i XX w. uczestniczyła także w kursach Warszawskiego Towarzystwa Pszczelniczo–Ogrodniczego, m.in. wraz Jadwigą Jahołkowską i działaczem ludowym Teofilem Kurczakiem[4].
Była członkinią Towarzystwa Oświaty Demokratycznej Nowe Tory oraz współredaktorką czasopisma dla młodzieży Z bliska i z daleka, a później dwutygodnika dla dzieci i wychowawców W słońcu. W okresie międzywojennym udzielała się również w Towarzystwie Opieki nad Więźniami „Patronat”[5]. Mimo przeciwieństw losu, do śmierci pozostała wierna swoim ideałom.
W czasie rewolucji 1905 roku zainicjowała zjazd delegatów kół nauczycielskich Królestwa Polskiego, który miał miejsce 1 października w Pilaszkowie, w szkole Stanisława Najmoły. Na zjeździe nauczyciele zadeklarowali solidarność z protestującym ludem oraz wbrew zakazowi zaborcy postanowili prowadzić nauczanie w szkołach ludowych w języku polskim[4]. W trakcie rewolucji Sempołowska prowadziła także akcje pomocy więźniom politycznym. Razem ze swoim partnerem, adwokatem Stanisławem Patkiem, kierowała Kołem Obrońców Politycznych[6]. Za swoją działalność była kilkakrotnie aresztowana, wydalona do Galicji, szykanowana przez władze carskie. W 1898 była więziona w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej[7]. W latach 1908–1913 działaczka Towarzystwa Kultury Polskiej. Podczas I Wojny Światowej działała w Biurze Porad Prawnych dla Uchodźców[8].
W okresie międzywojennym była autorką raportu „W więzieniach”, w którym stwierdzała, że „tortury zwyczajowo towarzyszą badaniom policji na Kresach, a nie są rzadkością i w centrum Kraju”[9].
W czasie II wojny światowej ciężko chorą Sempołowską zaopiekowała się Aniela Steinsbergowa, wówczas członkini konspiracyjnej Polskiej Partii Socjalistycznej – Wolność, Równość, Niepodległość. Sempołowska na początku XX wieku była nauczycielką młodej Steinsbergowej[10].
Została pochowana w rodzinnym grobowcu na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 180-6-7/8)[11].
Główne prace
- Żydzi w Polsce, Warszawa 1906.
- Niedola młodzieży w szkole galicyjskiej. Kraków 1906.
- Dla przyszłości. Czytania dla młodzieży i dla dorosłych], wraz z Julią Unszlicht-Bernsteinową. Warszawa 1907.
- Reforma szkolna 1862 roku, Organizacja Szkolnictwa Elementarnego, Warszawa 1915.
- Mazury Pruskie z mapką i rycinami, Warszawa 1920.
- Z tajemnic Ciemnogrodu (cz. I – 1924[12], cz. II – 1928[13])
- Na ratunek (1934).
- Warszawa wczoraj i dziś (1938).
Upamiętnienie
W grudniu 1961 roku przy Al. Jerozolimskich, w miejscu, w którym znajdował się dom przy ul. Smolnej, w którym mieszkała Stefania Sempołowska, odsłonięto kamień pamiątkowy[14]. Szkoły, których jest patronką to, m.in.:
- Zespół Szkół Nr 1 w Puławach,
- XVI Liceum Ogólnokształcące w Warszawie,
- byłe LIII Gimnazjum Dwujęzyczne w Warszawie,
- II Liceum Ogólnokształcące w Prudniku,
- IV Liceum Ogólnokształcące w Lublinie,
- X Liceum Ogólnokształcące we Wrocławiu,
- I Liceum Ogólnokształcące w Tarnowskich Górach,
- Szkoła Podstawowa nr 13 w Pabianicach,
- Szkoła Podstawowa nr 9 w Lubinie,
- Szkoła Podstawowa w Szebniach (oddana do użytku w 1964)[15],
- Szkoła Podstawowa nr 2 w Tuszynie,
- Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 4 w Więckach,
- Szkoła Podstawowa nr 42 w Szczecinie.
Przypisy
- ↑ Stefania Sempołowska | WikiTree: The FREE Family Tree [online], 8 kwietnia 2018 [dostęp 2018-04-08] .
- ↑ Alicja Pacholczykowa: Stefania Aniela Sempołowska. Internetowy Polski Słownik Biograficzny. [dostęp 2024-01-30]. (pol.).
- ↑ Dziennik Ludowy, nr 297: „Rozmowa ze Stefanią Sempołowską o getcie ławkowym”, 1937.
- ↑ a b TeofilT. Kurczak TeofilT., Wspomnienia, WiesławW. Piątkowski, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2012, ISBN 978-83-7525-718-2, OCLC 812739940 .
- ↑ Krystyna Mokrosińska, Jacek Moskwa: „W duchu i w prawdzie...” – film dokumentalny. Telewizja Polska – Dział Form Dokumentalnych, 1997.
- ↑ Sylwetka Stanisława Patka. adwokatura.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-02-28)]..
- ↑ Stefan Król: Cytadela warszawska. Warszawa: Książka i Wiedza, 1978, s. 223.
- ↑ Andrzej Friszke "Państwo czy rewolucja" Wydawnictwo Krytyki Politycznej, ISBN 978-83-66586-19-2, str. 154
- ↑ Monika Piątkowska "Życie przestępcze w przedwojennej Polsce" Wydawnictwo Naukowe PWN 2012, ISBN 978-83-01-17232-9, s. 116.
- ↑ Joanna Sokolińska: „Ostrygi i KOR w życiu Anieli Steinbergowej”. Wysokie Obcasy, 2006.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: FRANCISZEK POTRZOBOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-04-07] .
- ↑ StefaniaS. Sempołowska StefaniaS., Z tajemnic ciemnogrodu : (walka o szkołę), wyd. 1924. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-16] .
- ↑ StefaniaS. Sempołowska StefaniaS., Z tajemnic ciemnogrodu. Cz. 2, Działalność Ministerstwa W. R. i O. P. w świetle własnych publikacyj), wyd. 1928. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-16] .
- ↑ Kronika wydarzeń w Warszawie. Rok 1961. „Warszawski kalendarz ilustrowany „Stolicy” 1963”, s. 121, 1962.
- ↑ Szkoły pomniki tysiąclecia państwa polskiego na ziemi rzeszowskiej. Rzeszów: Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne RSW „Prasa” w Krakowie.Wojewódzki Komitet Społecznego Funduszu Budowy Szkół i Internatów w Rzeszowie, 1966, s. 17.
Linki zewnętrzne
- Stefania Sempołowska – prace w bibliotece Polona
- Stefania Sempołowska, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2024-01-30].
- PWN: 3973907