Tadeusz Kupczyński
![]() Tadeusz Kupczyński | |||
Data i miejsce urodzenia | 28 października 1885 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 5 sierpnia 1967 | ||
Organizacja harcerska | |||
p.o. Przewodniczącego ZHP | |||
Okres sprawowania | od sierpień 1942 | ||
Poprzednik | ks. hm. RP Jan Mauersberger | ||
Następca | Stanisław Nowakowski | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() | |||
|
Tadeusz Piotr Kupczyński[a], ps. Tadeusz Wójcicki (ur. 28 października 1885 w Radziechowicach, zm. 5 sierpnia 1967 w Gdyni) – polski historyk, pedagog, działacz niepodległościowy, archiwista, p.o. Przewodniczącego ZHP w czasie II wojny światowej, encyklopedysta[1] .
Życiorys
Urodził się w Radziechowicach w powiecie radomszczańskim, w rodzinie Tomasza, wójta wsi Radziechowice, i Michaliny ze Szremplów. W czasie nauki w gimnazjum w Piotrkowie był jednym z organizatorów strajku szkolnego w 1905 roku. Od 1907 roku studiował na Wydziale Filozofii (historię) i Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, uzyskując absolutorium na tym ostatnim wydziale. W 1913 roku uzyskał stopień doktora historii UJ na podstawie pracy: Kraków w powstaniu kościuszkowskim.
Praca pedagogiczna
Od 1916 roku uczył w 3 szkołach w Warszawie: w gimnazjum Chrupczałowskiego, na kursach pedagogicznych dla kobiet, w Państwowym Seminarium Nauczycielskim Żeńskim im. Elizy Orzeszkowej. Był również organizatorem systemu kształcenia nauczycieli, od 1921 roku był dyrektorem Państwowego Instytutu Nauczycielskiego, a od 1926 roku – Wyższego Kursu Nauczycielskiego. Jego uczniem w tym czasie był m.in. Czesław Wycech. Od 1927 roku był kuratorem Okręgu Szkolnego Krakowskiego (do 1931), dyrektorem wydziału w Ministerstwie Oświaty (1931–1933), naczelnikiem Wydziału Oświecenia Publicznego Województwa Śląskiego (1933–1937) i kuratorem Okręgu Szkolnego Lwowskiego (od sierpnia 1937[2] do 1939). Jednocześnie prowadził wiele wykładów o organizacji szkolnictwa.
Był encyklopedystą, edytorem dwutomowej Podręcznej encyklopedii pedagogicznej wydanej w latach 1923–1925 we Lwowie przez Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych i Średnich i Wydawnictwo Książnica Polska. Napisał do niej hasło Historia[1] .
Działalność niepodległościowa
Już w czasie nauki w gimnazjum należał do tajnego związku „PET”, w czasie studiów – do tajnej organizacji „Zet” i jawnej: „Zjednoczenie”. Na początku 1910 roku – po wystąpieniu z „Zetu” i „Zjednoczenia” – stał się jednym z założycieli OMN „Zarzewie”. W latach 1911–1914 działał również w innych niepodległościowych organizacjach (m.in. w Drużynach Strzeleckich). Podczas I wojny światowej czynny politycznie, m.in. członek Centralnego Komitetu Narodowego w Warszawie (XII 1916 – II 1917)[3]. W 1920 roku zgłosił się ochotniczo do wojska i służył w wojnie polsko-bolszewickiej.
II wojna światowa i praca konspiracyjna
W czasie II wojny światowej był zatrudniony w centrali Związku Spółdzielni Spożywców „Społem”, gdzie zajmował się rozwojem spółdzielczych kursów korespondencyjnych. Jednocześnie wykładał na tajnych kompletach organizowanych przez Wolną Wszechnicę Polską.
W lipcu 1940 roku – po aresztowaniu Kazimierza Pierackiego – został kierownikiem Komisji Oświecenia Publicznego, powstałej z inicjatywy Związku Walki Zbrojnej, rozwijającej tajne nauczanie do 1941 roku, później podporządkowanej Departamentowi Oświaty i Kultury Delegatury Rządu na Kraj. W marcu 1944 roku Kupczyński objął kierownictwo Komisji Oświaty i Kultury na m. Warszawę Delegatury Rządu.
Harcerstwo
W 1936 został wybrany przewodniczącym Zarządu Okręgu Śląskiego ZHP[4], którą to funkcję pełnił do czasu służbowego przeniesienia w 1937 roku[5]. Po śmierci ks. Jana Mauersbergera objął stanowisko p.o. Przewodniczącego ZHP i pełnił tę funkcję do rozwiązania ZHP 17 stycznia 1945 roku. W tym czasie wywarł istotny wpływ na wiele decyzji kształtujących działalność Szarych Szeregów, w szczególności w zakresie ich współpracy z Komendą Główną Armii Krajowej i Naczelnym Komitetem Harcerskim w Londynie. Skonsolidował działania męskich i żeńskich oddziałów Szarych Szeregów.
W czasie powstania warszawskiego pełnił swoją funkcję w Warszawie.
Po wojnie
W 1945 roku przeniósł się do Łodzi, gdzie kontynuował pracę w „Społem”. Objął tam stanowisko kierownika wydziału lustracyjnego. Wykładał jednocześnie w tamtejszej Wyższej Szkole Pedagogicznej, będąc zastępcą przewodniczącego jej komisji organizacyjnej.
W 1947 roku Kupczyński objął stanowisko kustosza w Archiwum Gdańskim, zajmując się rewindykacją z Niemiec archiwaliów gdańskich i elbląskich. W 1948 roku został przewodniczącym Oddziału Gdańskiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, a jesienią 1950 roku został dyrektorem Archiwum Państwowego w Szczecinie.
W 1951 roku przeszedł na emeryturę. Powrócił do Gdyni i prowadził bibliotekę Polskich Linii Oceanicznych. W latach 1958–1962 był przewodniczącym I Wydziału Nauk Społecznych i Humanistycznych Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, a od 1962 roku pełnił tam funkcję wiceprezesa zarządu.
Pochowany na cmentarzu Witomińskim w Gdyni (kwatera 67-13-18_2)[6].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Gr%C3%B3b_Tadeusza_Kupczy%C5%84skiego.jpg/220px-Gr%C3%B3b_Tadeusza_Kupczy%C5%84skiego.jpg)
Życie prywatne
Kupczyński ożenił się 22 sierpnia 1918 roku z Wandą Pętkowską[7]. Miał córkę, Marię Łepkowską. Przed wojną działał w Polskim Związku Narciarskim[7].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)[8]
- Krzyż Niepodległości (12 marca 1931)[9]
- Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: po raz drugi 10 listopada 1938[10])
Zobacz też
Uwagi
- ↑ Polski Słownik Biograficzny podaje odwrotną niż u Stanisława Łozy kolejność imion: Piotr Tadeusz, jednak Kupczyński jest znany powszechnie jako Tadeusz i dlatego pozostawiono tu taką kolejność imion.
Przypisy
- ↑ a b Kierski 1923 ↓.
- ↑ Nowy kurator O. S. Lwowskiego objął urzędowanie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 193 z 27 sierpnia 1937.
- ↑ Jerzy Z. Pająk, O rząd i armię. Centralny Komitet Narodowy (1915–1917), Kielce 2003, s. 246, ISBN 83-7133-208-4.
- ↑ Sprawozdanie Zarządu Okręgu Śląskiego ZHP za rok 1936, s. 3
- ↑ Sprawozdanie Zarządu Okręgu Śląskiego ZHP za rok 1937, s. 3–4
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna - Cmentarze Komunalne w Gdyni
- ↑ a b Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 400.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 630 „za działalność oświatową i organizacyjną w szkolnictwie”.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 64, poz. 100 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ M.P. z 1938 r. nr 271, poz. 636 „za zasługi na polu pracy społecznej”.
Bibliografia
- Feliks Kierski: Podręczna encyklopedia pedagogiczna. T. I. Lwów, Warszawa: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, Wydawnictwo Książnica Polska, 1923.
- Polski Słownik Biograficzny. T. 16. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971, s. 212–214.
- Stanisław Broniewski „Stefan Orsza”: Całym życiem – Szare Szeregi w relacji naczelnika. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983. ISBN 83-01-04269-9.
- p
- d
- e
1919–1950 |
|
---|---|
od 1990 |
|
- W latach 1956–1964 ZHP kierował Naczelnik Harcerstwa, w latach 1964–1990 – Naczelnik ZHP.
- PWN: 3929091