Topornica pstra
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | bobowce | ||
Rodzina | bobowate | ||
Podrodzina | |||
Rodzaj | topornica | ||
Gatunek | topornica pstra | ||
Nazwa systematyczna | |||
Securigera varia (L.) Lassen Svensk Bot. Tidskr. 83: 693 (1989)[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Topornica pstra[5], cieciorka pstra (Securigera varia) – gatunek rośliny z rodziny bobowatych (Fabaceae). Gatunek tradycyjnie zaliczany do rodzaju cieciorka (Coronilla), po rewizji ujęć taksonomicznej od 1989 roku gatunek ten włączany jest do rodzaju topornica Securigera[6][4][7] (aczkolwiek celowość wyodrębniania tego rodzaju od Coronilla ponownie zakwestionowano w 2021[3]). Pochodzi z Azji i Europy, ale rozprzestrzenił się także w Nowej Zelandii i Północnej Ameryce[7]. Jest również uprawiany w wielu krajach świata. W Polsce na stanowiskach naturalnych jest dość pospolity[8].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Ab_plant_1220.jpg/180px-Ab_plant_1220.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/20160719Securigera_varia3.jpg/180px-20160719Securigera_varia3.jpg)
- Pokrój
- Roślina wieloletnia o pokładających się i rozgałęzionych pędach osiągających długość od 30 do 100 cm. Pod ziemią wytwarza długie, rozgałęzione, cienkie i mocne kłącze.
- Liście
- Nieparzystopierzaste, złożone z 5–10 par jajowatych listków o zaostrzonych końcach oraz niewielkich, wolnych przylistków.
- Kwiaty
- Motylkowe, o barwie białoróżowej bądź białobladolila zebrane w kwiatostany typu pozornej główki, a wyrastające z kątów liści. W kwiatostanie 10–20 kwiatów. Różowa korona o długości 10–15 mm, białych skrzydełkach i ciemnoróżowym końcu łódeczki.
- Owoc
- 4-kanciasty, wzniesiony i tępo zakończony strąk, zawierający w środku małe, twarde, czerwonobrunatne nasiona.
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od maja do lipca. Najłatwiej spotkać ją można na przydrożach, miedzach, słonecznych stokach wzgórz i suchych łąkach. W górach występuje po regiel górny. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Trifolio-Geranietea[9]. Roślina trująca.
Jest rośliną żywicielską larw motyli powszelatka brunatka, wietka gorczycznika, wietka Reala, szlaczkoni: erate, siarecznika, sylwetnika, południowca, oraz modraszków: srebroplamka, korydona, adonisa, aleksisa, dafnida, ikara, argusa[10].
Zastosowanie
- Roślina lecznicza: Dawniej była używana w celach leczniczych, obecnie zaprzestano jej stosowania ze względu na trujące własności[11].
- Surowiec zielarski : Ziele (Herba coronillae), zawierające glikozyd koronilinę, garbniki, gorycze, sole mineralne[12].
- Działanie: Napar z ziela cieciorki może być stosowany jako lek pomocniczy w kuracji nerwicy serca, bo posiada zarówno działanie uspokajające, jak i regulujące rytm serca[11]. Napar ten działa ponadto łagodnie moczopędnie[11].
- Roślina ozdobna czasami uprawiana ze względu na swoje ładne kwiaty[12]. Nie nadaje się do ogrodu, gdyż jest ekspansywna i swoimi cienkimi kłączami szybko się rozrasta[12]. Może być jednak używana jako roślina okrywowa na skarpach, gdyż dobrze umacnia strome stoki.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-23] (ang.).
- ↑ a b Securigera varia (L.) Lassen. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-19].
- ↑ a b Securigera varia. [w:] The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-04-09].
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 163, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ Per Lassen. A New Delimitation of the Genera Coronilla, Hippocrepis, and Securigera (Fabaceae). „Willdenowia”. 19, 1, s. 49-62, 1989.
- ↑ a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Marcin Sielezniew, Izabela Dziekańska, Motyle dzienne, wyd. Multico, Warszawa 2010.
- ↑ a b c Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
- ↑ a b c GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- Britannica: plant/crown-vetch
- SNL: kronvikke
- BioLib: 40099
- EoL: 703877
- FloraWeb: 21382
- GBIF: 5350000
- identyfikator iNaturalist: 127186
- IPNI: 946592-1
- ITIS: 521245
- NCBI: 53861
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-33053
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:946592-1
- Tela Botanica: 19018
- identyfikator Tropicos: 13075242
- USDA PLANTS: SEVA4