Trojeść amerykańska
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | goryczkowce | ||
Rodzina | toinowate | ||
Rodzaj | |||
Gatunek | trojeść amerykańska | ||
Nazwa systematyczna | |||
Asclepias syriaca L. Sp. pl. ed. 2, 1:313. 1762 | |||
Synonimy | |||
| |||
|
Trojeść amerykańska (Asclepias syriaca L.) – gatunek rośliny z rodziny toinowatych (w systemie Reveala i APG II), w systemie Cronquista z rodziny trojeściowatych. Pochodzi z północno-wschodniej i północno-środkowej części Stanów Zjednoczonych oraz przyległych obszarów Kanady[3][4]. We florze Polski antropofit zadomowiony, kenofit[5]. Cenna roślina miododajna[6]. Gatunek inwazyjny ujęty na liście inwazyjnych gatunków stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej[7][8].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Asclepias_syriaca_SCA-3175.jpg/220px-Asclepias_syriaca_SCA-3175.jpg)
- Pokrój
- Bylina kłączowa osiągająca wysokość od 60 cm do 1,5 metra
- Łodyga
- Wzniesiona i owłosiona.
- Liście
- Duże, eliptycznego kształtu, do 20 cm długości.
- Kwiaty
- O silnej woni, w kolorze mięsistoczerwonym, zebrane w baldachokształtne kwiatostany.
- Owoce
- Kolczasta torebka.
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Wydziela trujący sok mleczny. Roślina zawiera do 10% kauczuku, a liście około 0,9% witaminy C.
Jest jedną z głównych roślin żywicielskich gąsienic motyla monarcha wędrownego[9].
Zastosowanie
- Roślina miododajna[6]
- Roślina jadalna
Sok mleczny rośliny zawiera duże ilości glikozydów, dlatego liście i torebki nasienne są trujące dla owiec, innych dużych ssaków oraz potencjalnie dla ludzi. Jednak młode pędy, młode liście, pąki kwiatowe i niedojrzałe owoce są jadalne na surowo. Roślinie przypisywano gorzki smak i dla jego usunięcia rekomendowano jej kilkukrotne parzenie we wrzątku przez minutę. Jednak zalecenia takie opublikowane przez Euella Gibbonsa w Stalking the Wild Asparagus (1962) wynikały prawdopodobnie z pomylenia tego gatunku z Apocynum cannabinum. Trojeść amerykańska nie ma goryczy nawet spożywana na surowo i można ją gotować jak szparagi, bez specjalnego przetwarzania[10].
- Roślina kauczuko- i włóknodajna
Podjęto nieudane próby przemysłowego wykorzystania produkcji gumy (z soku roślinnego) i włókna (z włosków nasiennych). Włókna trojeści z puchu nasiennego mają jedwabisty połysk. Włoski te były wykorzystane tradycyjnie jako wypełnienie gablot entomologicznych. Roślina została również zbadana pod kątem wykorzystania włókien łyka, które są zarówno mocne, jak i miękkie. Badania Departamentu Rolnictwa USA w latach 90. i 40. XX wieku wykazały, że trojeść amerykańska ma większy potencjał do komercyjnego przetworzenia niż jakakolwiek inna amerykańska roślina włóknista, z szacowanymi wydajnościami tak wysokimi jak konopie i jakością równie dobrą jak len. Zarówno włókna łykowe, jak i włoski nasienne były historycznie używane przez rdzennych Amerykanów do produkcji powrozów i tekstyliów[potrzebny przypis].
Trojeść amerykańska była również uprawiana do produkcji ocieplenia płaszczy zimowych[11].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-24] (ang.).
- ↑ Prasanta C.P.C. Bhowmik Prasanta C.P.C., John D.J.D. Bandeen John D.J.D., The biology of Canadian weeds: 19. Asclepias syriaca L., „Canadian Journal of Plant Science”, 56 (3), 1976, s. 579–589, DOI: 10.4141/cjps76-094, ISSN 0008-4220 [dostęp 2020-01-27] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ a b Trojeść amerykańska – roślina miododajna [online], www.portalpszczelarski.pl [dostęp 2020-01-27] (pol.).
- ↑ L_2017182PL.01003701.xml [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2020-01-27] .
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów, [w:] Dz.U.2022.2649 [online], sip.lex.pl [dostęp 2023-01-24] .
- ↑ Anurag Agraval: Monarchs and Milkweed: A Migrating Butterfly, a Poisonous Plant, and Their Remarkable Story of Coevolution. Princeton University Press, 2017. ISBN 978-1-4008-8476-6. (ang.).
- ↑ Samuel Thayer: The Forager's Harvest : A Guide to Identifying, Harvesting, and Preparing Edible Wild Plants. 2006. ISBN 978-0-9766266-0-2.
- ↑ Jaela Bernstien: How a Quebec company used a weed to create a one-of-a-kind winter coat. CBC News, 13 październik 2016. [dostęp 2020-01-28].
Bibliografia
- Rośliny użytkowe. Tadeusz Gorczyński (red. nauk.). Wyd. 2. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1966, seria: Wydawnictwa popularno-encyklopedyczne.
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Państwowe Wydawnictwo Robotnicze i Leśne. ISBN 83-09-00256-4.
- Britannica: science/butterfly-flower, plant/common-milkweed
- BioLib: 40535
- EoL: 581277
- EUNIS: 152546
- Flora of North America: 220001219
- FloraWeb: 632
- GBIF: 3170247
- identyfikator iNaturalist: 47911
- IPNI: 94683-1
- ITIS: 30310
- NCBI: 48545
- Plant Finder: 276792
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2655219
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:319076-2
- Tela Botanica: 7201
- identyfikator Tropicos: 2600005
- USDA PLANTS: ASSY
- CoL: H6QS