| Ten artykuł należy dopracować: od 2016-01 → zweryfikować treść i dodać przypisy, → usunąć/zweryfikować prawdopodobną twórczość własną. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. |
Władcy ziem polskich w czasie zaborów – w związku z rozbiorami Polski oraz brakiem istnienia w latach 1795–1807 i 1831–1918 suwerennego państwa polskiego, władcy państw, które zagarnęły terytoria I Rzeczypospolitej, używali niektórych tytułów polskich władców – bądź na podstawie uzurpacji, bądź traktatów międzynarodowych.
Ziemie polskie po rozbiorach Polski (1772–1815)
Cesarze rosyjscy (imperatorowie wszech Rosji) z dynastii Romanowów. |
Władca | Portret władcy | Lata panowania | Informacje dodatkowe | Dynastia |
Katarzyna II | | 1772–1796 | Cesarzowa Rosji, księżniczka von Anhalt-Zerbst | dynastia askańska |
Paweł I | | 1796–1801 | Cesarz Rosji 1796-1801 | Romanowowie |
Aleksander I | | 1801–1815 | Cesarz Rosji 1801-1825 |
Władca | Portret władcy | Lata panowania | Informacje dodatkowe | Dynastia |
Fryderyk II Wielki | | 1772–1786 | Król Prus 1740–1786 | Hohenzollernowie |
Fryderyk Wilhelm II | | 1786–1797 | Król Prus 1786–1797 |
Fryderyk Wilhelm III | | 1797–1815 | Król Prus 1797–1840 |
Cesarze rzymsscy, królowie Niemiec i arcyksiążęta Austrii (do 1806 r.), a następnie cesarze austriaccy, zarazem królowie Czech, Węgier, Chorwacji, Slawonii, Dalmacji i Iliryi – z dynastii Habsburgów[2]. |
Władca | Portret władcy | Lata panowania | Informacje dodatkowe | Dynastia |
Maria Teresa | | 1772–1780 | Królowa Węgier, Czech, Chorwacji etc. i arcyksiężna Austrii 1740-1780. Małżonka cesarza rzymskiego Franciszka I. | Habsburgowie-Lotaryńscy |
Józef II | | 1772–1790 | Od 1765 jako współregent. Od 1780 władca samodzielny. Cesarz rzymski, król Niemiec, Węgier, Czech, Chorwacji etc. i arcyksiążę Austrii 1765–1790. |
Leopold II | | 1790–1792 | Cesarz rzymski, król Niemiec, Węgier, Czech, Chorwacji etc. i arcyksiążę Austrii 1790–1792. |
Franciszek II | | 1792–1815 | Cesarz rzymski i król Niemiec 1792–1806, cesarz Austrii (jako Franciszek I) 1804–1835, Król Węgier, Czech, Chorwacji etc. i arcyksiążę Austrii 1792–1835, Król Lombardii i Wenecji 1815–1835, Prezydent Związku Niemieckiego 1815-1835. |
Księstwo Warszawskie utworzył w 1807 roku z ziem zaboru pruskiego Napoleon Bonaparte, po zwycięstwie nad Prusami. W 1809 roku, po zwycięstwie Francji i Księstwa nad Austrią, przyłączono do niego III zabór austriacki. 26 czerwca 1812 Konfederacja Generalna Królestwa Polskiego proklamowała odrodzenie Królestwa Polskiego, a Fryderyk August przyjął koronę króla polskiego. Księstwo było okupowane przez Rosjan w latach 1812-1815, a zlikwidowano je na kongresie wiedeńskim w 1815. |
Władca | Portret władcy | Daty panowania | Informacje dodatkowe | Dynastia |
Fryderyk August I | | 1807–1815 | Elektor Saksonii 1763–1806 jako Fryderyk August III, król Saksonii 1806-1827[3]. | Wettynowie |
Królestwo Polskie i ziemie zabrane
Cesarze rosyjscy używali m.in. tytułów cesarza Kijowa, króla Polski (w dokumentach rosyjskojęzycznych Царь Польский)[a], wielkiego księcia Litwy, Podola i Wołynia, księcia Inflant, Kurlandii, Semigalii, Żmudzi i Białegostoku, pana i wielkiego księcia Połocka, Witebska i Mścisławia. Królestwo Polskie było związane unią personalną z Imperium Rosyjskim, a cesarze rosyjscy byli koronowani w Warszawie, co wynikało z unii. Po likwidacji odrębności Królestwa Polskiego w 1831 koronacja na króla Polski odbywała się w Rosji przy okazji koronacji na cesarza imperium i podkreślała zależność od Rosji. Królestwo Polskie było autonomiczną częścią Rosji. Autonomię ciągle ograniczano szczególnie w 1874 roku, ale nigdy formalnie jej nie zniesiono i Królestwo miało odrębny system prawny. |
Unia personalna z Rosją
Władca | Portret władcy | Daty panowania | Informacje dodatkowe | Dynastia |
Aleksander I | | 1815–1825 | Cesarz Rosji 1801–1825. | Romanowowie |
Mikołaj I | | 1825–1831 | Cesarz Rosji w latach 1825–1855; koronowany na króla polskiego 24 maja 1829 w Warszawie, zdetronizowany przez Sejm Królestwa Polskiego 25 stycznia 1831. |
Rząd Narodowy | | 1831 | Po powołaniu 1 grudnia 1830 przez Radę Administracyjną Wydziału Wykonawczego o składzie mieszanym, 3 grudnia rada ta formalnie przestała istnieć, cedując swoje kompetencje na pięcioosobowy Rząd Tymczasowy pod prezesurą księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Organ ten z kolei przekształcił się 21 grudnia 1830 w Radę Najwyższą Narodową. Po przeprowadzeniu 25 stycznia 1831 przez Sejm detronizacji króla Mikołaja I Romanowa zaistniała potrzeba przeniesienia kompetencji głowy państwa. | |
Unia realna z Rosją po 1831 r.
Władca | Portret władcy | Daty panowania | Informacje dodatkowe | Dynastia |
Mikołaj I | | 1831–1855 | Cesarz Rosji 1825–1855 | Romanowowie |
Aleksander II | | 1855–1881 | Cesarz Rosji 1855–1881 |
Rząd Narodowy | | 1863–1864 | Centralny tajny organ władz powstania styczniowego działający na ziemiach zaboru rosyjskiego.Rząd Narodowy posiadał władzę ustawodawczą i wykonawczą, utworzył własną tajną administrację państwową, odpowiedzialną m.in. za pobór podatków, działanie tajnej poczty, edycję prasy. |
Aleksander III | | 1881–1894 | Cesarz Rosji 1881–1894 |
Mikołaj II | | 1894–1917 | Cesarz Rosji 1894–1917. |
Michał II | | 1917 | Domniemany cesarz Rosji. Nie przyjął tytułu cesarskiego, 16 marca 1917 r. abdykował na rzecz Rządu Tymczasowego. |
Królowie Prus, zarazem od 1866 prezydenci Związku Północnoniemieckiego, a od 1871 cesarze niemieccy[1], używali tytułu wielkiego księcia poznańskiego, mimo likwidacji autonomii samego księstwa w 1849 roku oraz włączenia go do Niemiec w 1866 r., ponadto nosili tytuły suwerena i księcia zwierzchniego Śląska i hrabstwa kłodzkiego, księcia Krosna [Odrzańskiego], Pomorza, Kamienia [Pomorskiego], Wendów i Kaszubów, margrabiego Górnych i Dolnych Łużyc, pana na Lęborku i Bytowie[4]. |
Cesarze austriaccy z dynastii Habsburgów[2], w latach od 1815 do 1866 prezydenci Związku Niemieckiego, zarazem królowie Czech, Węgier, Chorwacji, Slawonii, Dalmacji i Iliryi, władający ziemiami polskimi[2], nosili tytuły: tytuł króla Galicji i Lodomerii, wielkiego księcia Krakowa[5], księcia Oświęcimia, Zatoru, Cieszyna oraz Górnego i Dolnego Śląska, margrabiego Moraw, margrabiego Łużyc Dolnych i Górnych. |
Władca | Portret władcy | Daty panowania | Informacje dodatkowe | Dynastia |
Franciszek I | | 1815–1835 | Cesarz Austrii, Król Węgier, Czech, Chorwacji, Lombardii i Wenecji etc. Prezydent Związku Niemieckiego. | Habsburgowie-Lotaryńscy |
Ferdynand I | | 1835–1848 | Cesarz Austrii, Król Węgier, Czech, Chorwacji, Lombardii i Wenecji etc. Prezydent Związku Niemieckiego. |
Franciszek Józef I | | 1848–1916 | Cesarz Austrii, Król Węgier, Czech, Chorwacji etc. 1848–1916. Król Lombardii i Wenecji 1848–1866. Prezydent Związku Niemieckiego 1848–1866. |
Karol I | | 1916–1918 | Cesarz Austrii, Król Węgier, Czech i Chorwacji etc. |
Królestwo Polskie (1917–1918) zależne od Cesarstwa Niemieckiego i Austro-Węgier
Osobny artykuł: Królestwo Polskie (1917–1918).
W czasie I wojny światowej ziemie polskie zaboru rosyjskiego były okupowane przez Niemcy i Austro-Węgry, które aktem 5 listopada 1916 r. zadeklarowały utworzenie Królestwa Polskiego. Od 12 września 1917 do 11 listopada 1918 roku monarchę i regenta Królestwa Polskiego aktu 5 listopada zastępowała samodzielnie Rada Regencyjna[6], Orędziem do Narodu Polskiego z 7 października 1918 roku proklamowała niepodległość Polski, następnie od 11 do 14 listopada sprawowała władzę wspólnie z Naczelnym Dowódcą Józefem Piłsudskim, zaś w okresie od 14 listopada aż do wejścia w życie w dniu 29 listopada 1918 r. dekretu Naczelnego Dowódcy z dnia 22 listopada 1918 r. o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej, kompetencje Rady Regencyjnej wykonywał samodzielnie Naczelny Dowódca Józef Piłsudski[7].
Portret | Herb | Imię | Okres rządów | Informacje dodatkowe |
| – | Rada Regencyjna | 1917–1918 | W skład rady wchodzili: Aleksander Kakowski, Zdzisław Lubomirski, Józef Ostrowski |
| | Józef Piłsudski | 1918 | Od 11 do 14 listopada 1918 władzę zwierzchnią sprawował wraz z Radą Regencyjną jako Naczelny Dowódca Wojsk Polskich; następnie od dnia 14 listopada samodzielnie, formalnie jako regent Królestwa Polskiego[b], aż do wejścia w dniu 29 listopada 1918 w życie dekretu Naczelnego Dowódcy z dnia 22 listopada 1918 r. o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej (Dz.U. z 1918 r. nr 17, poz. 40). |
Zobacz też
Uwagi
- ↑ nie używali go przed 1815, zgodnie z ustaleniami podjętymi z Austrią i Prusami. Ustalenia te zmienił kongres wiedeński 1815.
- ↑ tytuł ten jednak nigdy nie był używany.
Przypisy
- ↑ a b Jerzy Krasuski Historia Niemiec, Ossolineum, Wyd. I, ISBN 83-04-04422-6, Tablice genealogiczne - cz. VI Hohenzollernowie
- ↑ a b c Stanisław Grodziski Franciszek Józef I, Ossolineum, Wyd. III, ISBN 83-04-01541-2, str. 192
- ↑ Jerzy Krasuski Historia Niemiec, Ossolineum, Wyd. I, ISBN 83-04-04422-6, Tablice genealogiczne – cz. V Wettinowie
- ↑ Wilhelm II, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2018-10-29] .
- ↑ Wielkie Księstwo Krakowskie utworzono po włączeniu Wolnego Miasta Krakowa w 1846 roku w skład zaboru austriackiego. Jednakże tytuł wielkiego księcia Krakowa został włączony do tytułu cesarskiego już 9 sierpnia 1806 roku. Zob.: Georges Frédéric de Martens: Supplement au recueil des principaux traités d’Alliance, de Paix, de Trêve, de Neutralité, de Commerce, de Limites, d’Echange etc. et de plusieurs autres actes servant a la connaissance des relations étrangères des Puissances et Etats de l’Europe. T. IV. Göttingen: Dieterich, 1808, s. 335–336.
- ↑ Art. I ust. 1 patentu w sprawie Władzy Państwowej w Królestwie Polskiem.
- ↑ Orędzie Rady Regencyjnej w przedmiocie rozwiązania Rady Regencyjnej i przekazania Najwyższej Władzy Państwowej Naczelnemu Dowódcy Wojsk Polskich Józefowi Piłsudskiemu z 14 listopada 1918 r. Dz.U. z 1918 r. nr 17, poz. 39 oraz dekret Naczelnego Dowódcy a dnia 22 listopada 1918 r. o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej Dz.U. z 1918 r. nr 17, poz. 40, ogłoszone 29 listopada 1918 r.
Władcy ziem polskich w czasie zaborów
Władcy państw zaborczych (1772–1918) | |
---|
Księstwo Warszawskie (1807-1815) | |
---|
Królestwo Polskie (1815-1917) | |
---|
Królestwo Polskie (1917-1918) | |
---|
- ¹ – Cesarze Rosji, jako władcy ziem zabranych i królowie Polski od 1815 roku
- ² – Królowie Prus używający tytułu wielkiego księcia poznańskiego (od 1815),
a także władający innymi ziemiami zabranymi - ³ – Władcy austriaccy noszący tytuły: króla Galicji i Lodomerii i wielkiego księcia Krakowa (od 1806)