Zamek Doberlug
![]() Zachodnia fasada zamku | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Kraj związkowy |
| ||
Miejscowość | Doberlug-Kirchhain | ||
Adres | Schloßplatz 1 | ||
Styl architektoniczny | renesans | ||
Położenie na mapie Brandenburgii ![]() | |||
Położenie na mapie Niemiec ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Doberlug-Kirchhain_May2015_img2_Schloss_Doberlug.jpg/220px-Doberlug-Kirchhain_May2015_img2_Schloss_Doberlug.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Doberlug_Schloss_Brunnen-02.jpg/220px-Doberlug_Schloss_Brunnen-02.jpg)
Zamek Doberlug (Dobrilugk) – renesansowy zamek w Doberlug-Kirchhain w Niemczech, w kraju związkowym Brandenburgia, powstały w XVI i rozbudowany w XVII w. na miejscu zsekularyzowanego klasztoru cystersów Dobrilugk.
Historia
Zamek powstał na miejscu rozwiązanego w 1541 klasztoru cystersów[1] (istniejącego od XII w.[2]). W 1547 dawny klasztor zastawiono. Budowa zamku została rozpoczęta w 1551 poprzez przebudowę części obiektów klasztornych: dawny dom opata oraz infirmeria klasztorna posłużyły jako zaczątki odpowiednio zachodniego i północnego skrzydła zamku[1][3]. Przebudowę rozpoczął, od budynku dawnej infirmerii, ówczesny właściciel zamku Heinrich von Gersdorff (urządził tu dwupiętrową rezydencję, dodając ściany działowe i sklepienia na parterze, w kaplicy zamontował renesansowe okna)[2][4]. Ponadto rozpoczęto wznoszenie skrzydła wschodniego i wykopano fosę[1][4].
W 1602 zastaw wykupił cesarz Rudolf II Habsburg, a rok później sprzedał go landwójtowi Dolnych Łużyc, Anselmowi von Promnitz[2]. W inwentarzach z początku XVII w. mowa jest o budowli dwuskrzydłowej, wzniesionej na ścianach budynków klasztornych, przy czym w 1622 opisywano skrzydło zachodnie jako zdewastowane[5]. W 1623 zamek kupił za 300 tysięcy miśnieńskich guldenów książę Saksonii Jan Jerzy I, który po 1624 rozpoczął jego rozbudowę[1]. Wzniesiono wówczas południowo-zachodnią wieżę, południowe skrzydło z pokojami książęcymi oraz kontynuowano budowę wschodniego skrzydła z kuchniami[5][6]. Książę uczynił z obiektu zamek myśliwski (niedaleko znajdowały się tradycyjne tereny myśliwskie margrabiów Miśni)[7] oraz siedzibę administracji[1]. Prace przerwano podczas wojny trzydziestoletniej[5], podczas której zamek został zdewastowany[1][8].
W 1652 Jan Jerzy I zadecydował o podzieleniu dziedzictwa pomiędzy trzech swoich synów. Księciem-elektorem Saksonii został najstarszy z nich, Jan Jerzy II, natomiast Dobrilugk przypadł drugiemu z synów, Chrystianowi I, który został księciem Saksonii-Merseburga[1]. Ten co prawda rezydował w Merseburgu, jednak każdego roku kilkakrotnie przybywał do Dobrilugku i spędzał tu nawet po kilka tygodni, a w latach 1682–1684 miał tu główną rezydencję w związku z zarazą panującą w Merseburgu[9][10]. Od 1661 podjął na nowo prace budowlane na zamku. Obejmowały one rozbudowę oraz zmiany w istniejących już budynkach, nadające im bardziej reprezentacyjną formę. Przyczyniły się do tego m.in. wykonane wówczas obramienia okienne z ozdobną kamieniarką i dekoracje szczytów[11]. Urządzono także dużą salę w skrzydle północnym oraz wykonano główny portal w zachodnim skrzydle[8][12]. Prace przy zamku zbiegły się w czasie z realizacją projektu założenia przy nim barokowego miasta Dobrilugk (obecnie część miasta Doberlug-Kirchhain), które otrzymało prawa miejskie w 1664[1][13][14]. Budowę zamku zakończono w 1676[1]. Otrzymany wówczas rozkład budynków i ich kształt zachował się do dziś[12]. Rozkład wnętrz według stanu na koniec XVII w. nie był zbyt komfortowy. Na wyższe piętra można było się dostać przez dwie spiralne klatki schodowe i galerie obiegające budynek. Sklepienia posiadały tylko pomieszczenia na parterze zamku[15]. Z planu miasta z 1710 wynika, że wówczas istniał już także ogród w stylu późnego renesansu[16][17].
Po śmierci Chrystiana I, a wkrótce potem (1694) jego syna Chrystiana II, zamek przestał być rezydencją książąt saskich. Od tego czasu przez kilkadziesiąt lat służył wdowom po książętach (jako pierwszej – wdowie po Chrystianie II). Po śmierci ostatniego księcia Saksonii-Merseburga w 1738 (zarówno on, jak i jego żona zmarli na tym zamku[18]) dobra powróciły do księstwa Saksonii. Budowla wówczas nie była stale użytkowana. W 1763 na polecenie książąt saskich dokonano jego pierwszych napraw, w 1782 zastąpiono drewniane stropy sufitami ze stiukami[19]. W drugiej połowie XVIII w. rozpoczęto przystosowywanie zamku dla potrzeb urzędów i na cele mieszkalne[20][21][22]. Takie działania powodowały przebudowywanie wnętrz zamku, w tym podział wielkiej sali w północnym skrzydle na mniejsze pomieszczenia[22]. W wyniku kongresu wiedeńskiego obiekt przeszedł pod panowanie pruskie i służył odtąd jako siedziba różnych instytucji administracyjnych, m.in. sądu, nadleśnictwa i urzędu podatkowego, a nawet w części więzienia. Obok siedzib urzędów mieściły się w nim także mieszkania urzędników. Taki sposób użytkowania spowodował, że dawne wnętrza zamku niszczały i utracony został oryginalny wystrój i splendor wnętrz[23][20][24].
W latach 1945–1950 zamek zajmowały wojska radzieckie. Później przejęła go policja ludowa NRD (KVP), w 1956 przekształcona w Narodową Armię Ludową (NVA). Wojsko opuściło zamek w 1988[23]. W międzyczasie, w 1978, został zarejestrowany jako zabytek[20]. W 1993 jego właścicielem zostało miasto Doberlug-Kirchhain i rozpoczęto stopniowe prowadzenie prac restauratorskich[25][26].
Opis
Zamek Doberlug jest obiektem czteroskrzydłowym, zbudowanym na planie lekko nieregularnego prostokąta, niegdyś otoczonym fosą. Skrzydła północne i południowe są trzykondygnacyjne, a wschodnie i zachodnie – dwukondygnacyjne. Wszystkie fasady zamkowe są zwieńczone zarówno od zewnątrz, jak i od strony dziedzińca, symetrycznie rozłożonymi facjatami ze szczytami schodkowymi z wolutami i obeliskami. Na fasadach północnej i południowej znajdują się ryzality obejmujące także środkowe facjaty, przypominające wieże. Ponad zamkiem wznosi się wysoka wieża, zbudowana w południowo-zachodnim narożniku dziedzińca zamkowego, zwieńczona wysokim hełmem. Zamek posiada też drugą, mniejszą wieżę, w północno-wschodniej części założenia[1].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j Leibetseder 2016 ↓, s. 34.
- ↑ a b c Cante 2016a ↓, s. 12.
- ↑ Cante 2016b ↓, s. 29.
- ↑ a b Kraußer 2014 ↓, s. 255–256.
- ↑ a b c Leibetseder 2016 ↓, s. 35.
- ↑ Cante 2016a ↓, s. 12–13.
- ↑ Leibetseder 2016 ↓, s. 34, 40.
- ↑ a b Cante 2016a ↓, s. 13.
- ↑ Leibetseder 2016 ↓, s. 34, 37–38.
- ↑ Czech 2014 ↓, s. 217–218.
- ↑ Leibetseder 2016 ↓, s. 34–36.
- ↑ a b Kraußer 2014 ↓, s. 258–259.
- ↑ Seng 2014 ↓, s. 224–225.
- ↑ Kraußer 2014 ↓, s. 260.
- ↑ Leibetseder 2016 ↓, s. 34–35.
- ↑ Leibetseder 2016 ↓, s. 36–37.
- ↑ Kraußer 2014 ↓, s. 259.
- ↑ Czech 2014 ↓, s. 221.
- ↑ Leibetseder 2016 ↓, s. 38–39.
- ↑ a b c Cante 2016a ↓, s. 14.
- ↑ Seng 2014 ↓, s. 226.
- ↑ a b Kraußer 2014 ↓, s. 260–261.
- ↑ a b Leibetseder 2016 ↓, s. 39–40.
- ↑ Kraußer 2014 ↓, s. 261.
- ↑ Cante 2016a ↓, s. 14–15.
- ↑ Kraußer 2014 ↓, s. 263–267.
Bibliografia
- Marcus Cante: Dobrilugk – Daten zur Geschichte und Bauentwicklung. W: Zisterzienserkloster und Schlossanlage Dobrilugk/Doberlug: Geschiche - Forschung - Denkmalpflege. Berlin: Lukas Verlag, 2016, s. 12–15, seria: Arbeitshefte des Brandenburgischen Landesamtes für Denkmalpflege und Archäologischen Landesmuseums. 35. ISBN 978-3-86732-233-1.
- Marcus Cante: »Bedeutendster Backsteinbau der Niedelausitz in technisch vorzüglicher Ausführung«: Die mittelalterliche Geschichte und Baukunst des Zisterzienserklosters Dobrilugk im Überblick. W: Zisterzienserkloster und Schlossanlage Dobrilugk/Doberlug: Geschiche - Forschung - Denkmalpflege. Berlin: Lukas Verlag, 2016, s. 16–33, seria: Arbeitshefte des Brandenburgischen Landesamtes für Denkmalpflege und Archäologischen Landesmuseums. 35. ISBN 978-3-86732-233-1.
- Stefanie Leibetseder: Schloss Dobrilugk – Stein gewordener Ausdruck wettinischer Herrschaft?: Traditionsbildung an sächsischen Residenzbauten. W: Zisterzienserkloster und Schlossanlage Dobrilugk/Doberlug: Geschiche - Forschung - Denkmalpflege. Berlin: Lukas Verlag, 2016, s. 34–44, seria: Arbeitshefte des Brandenburgischen Landesamtes für Denkmalpflege und Archäologischen Landesmuseums. 35. ISBN 978-3-86732-233-1.
- Vinzenz Czech: Die Niderlausitz im. 17. und 18. Jahrhundert. Herrschaftspraxis und dynastische Zeichensetzung der Merseburger Herzöge. W: Die Nieder- und Oberlausitz – Konturen einer Integrationslandschaft. Heinz-Dieter Heimann, Klaus Neitmann, Uwe Tresp (hrsg.). T. II: Frühe Neuzeit. Berlin: Lukas Verlag, 2014, s. 205–223. ISBN 978-3-86732-161-7.
- Eva-Maria Seng: Barocke Plan- und Idealstädte: Dobrilugk als barocke Planstadt. W: Die Nieder- und Oberlausitz – Konturen einer Integrationslandschaft. Heinz-Dieter Heimann, Klaus Neitmann, Uwe Tresp (hrsg.). T. II: Frühe Neuzeit. Berlin: Lukas Verlag, 2014, s. 224–241. ISBN 978-3-86732-161-7.
- Dietmar Kraußer: Baugeschichte und Sanierung Schloss Dobrilugk, Doberlug-Kirchhain. W: Die Nieder- und Oberlausitz – Konturen einer Integrationslandschaft. Heinz-Dieter Heimann, Klaus Neitmann, Uwe Tresp (hrsg.). T. II: Frühe Neuzeit. Berlin: Lukas Verlag, 2014, s. 253–269. ISBN 978-3-86732-161-7.
Linki zewnętrzne
- Schloss Doberlug. Förderverein Schloß Doberlug e.V.. [dostęp 2018-08-07].
- Schloss Doberlug. Doberlug-Kichhain. [dostęp 2018-08-07].