Zawójka płaska
Valvata cristata | |||
O.F. Müller, 1774[1] | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | mięczaki | ||
Gromada | ślimaki | ||
Podgromada | Heterobranchia | ||
Nadrodzina | Valvatoidea | ||
Rodzina | |||
Rodzaj | Valvata | ||
Podrodzaj | Valvata | ||
Gatunek | Valvata cristata | ||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Zawójka płaska (Valvata cristata) – gatunek palearktycznego, słodkowodnego, niewielkiego ślimaka z rodziny zawójkowatych (Valvatidae). W Polsce pospolita w różnych typach wód śródlądowych.
Etymologia nazwy
Nazwa rodzaju jest pochodną łacińskiego słowa określającego muszlę (valva, -ae, łac.), epitet gatunkowy odnosi się zaś do tego, że pierzaste, „czubate” skrzele często wystaje poza jamę płaszcza[1] (cristata łac. – czubata[3] ).
Cechy morfologiczne
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Valvata_cristata_drawing.jpg/220px-Valvata_cristata_drawing.jpg)
Muszla prawoskrętna, o wypukłych, szybko narastających skrętach, zwiniętych w jednej płaszczyźnie. Liczba skrętów: 3–3 ½. Szew mocno wcięty, skręty stykają się ze sobą na bardzo małej powierzchni – często spotykane są anomalie w budowie muszli, polegające na „odklejeniu” ostatniego skrętu od przedostatniego. Otwór muszli regularnie kolisty, o połączonych brzegach. Szczyt muszli płaski lub lekko wklęsły, pępek bardzo szeroki – zajmuje więcej niż 1/3 średnicy muszli. Powierzchnia skrętów delikatnie poprzecznie prążkowana, niekiedy występuje także prążkowanie spiralne. Wieczko rogowe, cienkie, o spiralnej budowie z 6–7 kolistymi skrętami. Muszla przezroczysta, o żółtawej lub żółtawo-szarej barwie, z lekkim połyskiem. Szerokość muszli: 2–3,5 mm; wysokość: 0,6–1,5 mm[4][5][6]. Grzbiet ciała ślimaka, ryjek, nasad czułków szaro ubarwione, stopa, skrzele i szczyt czułków cielisto-beżowe. Oczy położone u podstawy czułków. Czułki długie, cienkie[4].
Zmienność
Zawójka płaska jest gatunkiem o małej zmienności fenotypowej. Oprócz okazjonalnie występujących osobników z „odklejonym” ostatnim skrętem muszli, wskutek zarażenia pasożytniczymi przywrami może dochodzić do deformacji rozwojowych w budowie muszli (przewężenia na skrętach muszli, wzniesiona skrętka)[4][7].
Występowanie
Gatunek palearktyczny, nie występuje w północnej Skandynawii[8][9][6]. W Polsce pospolita i rozprzestrzeniona na terenie całego kraju, z wyjątkiem obszarów górskich i podgórskich, gdzie występuje tylko na nielicznych stanowiskach w Beskidach Wschodnich i Beskidach Zachodnich[4].
Biologia i ekologia
Zajmowane siedliska
Występuje w wolno płynących rzekach, starorzeczach, stawach, strefie przybrzeżnej jezior, rowach melioracyjnych, trwałych i okresowych drobnych zbiornikach wodnych. Szczególnie częsta w płytkich, mocno zarośniętych zbiornikach wodnych o mulistym dnie. Preferuje wody eutroficzne, dobrze natlenione. Występuje też licznie w źródliskach. Dobrze znosi okresowe wysychanie zbiorników, toleruje zasolenie do 5 promili[4][6].
Odżywianie
Filtrator i zdrapywacz. Odżywia się detrytusem, peryfitonem, zeskrobywuje radulą fragmenty tkanek roślin wodnych[4].
Rozmnażanie
Obojnaki. W trakcie zapłodnienia jeden osobnik pełni rolę samca, a drugi samicy. Sezon rozrodczy w warunkach klimatycznych Polski rozpoczyna się wiosną. Kopulacja trwa 1–2 godziny, jest wielokrotnie powtarzana. Jaja (średnica: 0,2–0,3 mm) składane w kokonach jajowych, mających wydłużony kształt[4]. Kokony przyczepiane są pionowo na roślinach wodnych. Liczba jaj w kokonie wynosi średnio od 1 do 4. Jaja w kokonie zatopione są w galaretowatej, białkowej substancji, i zawieszone na charakterystycznych sznureczkach[4]. Rozwój prosty. Rozwój embrionalny trwa od 8 do 30–40 dni, zależnie od temperatury otoczenia. Osiągają dojrzałość (jako samice) przy wymiarach muszli powyżej 2 mm. Czas życia osobnika: 1–3 lata, w warunkach laboratoryjnych. W trakcie życia osobnik składa ok. 50 kokonów jajowych[10][6].
Interakcje międzygatunkowe
Zawójka płaska jest chętnie zjadana przez ryby i pijawki[11]. Jest też żywicielem pośrednim pasożytniczych przywr (m.in. Asymphylodora, Trichobilharzia)[12]. Na jajach oraz osobnikach młodocianych rozwijają się pasożytnicze grzyby (Saprolegniales). Jaja są też zjadane przez żerujące na peryfitonie duże ślimaki zatoczkowate oraz larwy muchówek[13].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b O.F.O.F. Müller O.F.O.F., Vermivm terrestrium et fluviatilium, seu animalium infusoriorum, helminthicorum, et testaceorum, non marinorum, succincta historia, t. 2, Havniæ & Lipsiæ 1774, s. 198 (łac.).
- ↑ a b c d e f g h MolluscaBase eds., Valvata cristata O. F. Müller, 1774, [w:] MolluscaBase [online] [dostęp 2024-03-19] (ang.).
- ↑ Kumaniecki 1975 ↓.
- ↑ a b c d e f g h Piechocki 1979 ↓, s. 71.
- ↑ Kołodziejczyk i Koperski 2000 ↓, s. 204.
- ↑ a b c d Welter F. Schultes: AnimalBase: Valvata cristata - species homepage. [dostęp 2014-05-26].
- ↑ Myzyk 2002 ↓, s. 70.
- ↑ Piechocki 1979 ↓, s. 73.
- ↑ Anistratenko O., Degtiarenko E., Anistratenko V., Сравнительная морфология раковины и радулы брюхоногих моллюсков семейства Valvatidae из Северного Причерноморья, „Ruthenica”, 20 (2), 2010, s. 91–101 [zarchiwizowane z adresu 2020-07-13] .
- ↑ Piechocki 1979 ↓, s. 75.
- ↑ Kelly, P.M. & J.S. Cory, Operculum closing as a defense against predatory leeches in four British freshwater prosobranch snails, „Hydrobiologia”, 144 (2), 1987, s. 121–124, DOI: 10.1007/BF00014525 .
- ↑ Gerard, C., Carpentier, A., & J.-M. Paillison, Long-term dynamics and community structure of freshwater gastropods exposed to parasitism and other environmental stressors, „Freshwater Biology”, 53 (3), 2008, s. 470–484, DOI: 10.1111/j.1365-2427.2007.01912.x .
- ↑ Myzyk 2002 ↓, s. 47–75.
Bibliografia
- Andrzej Piechocki: Mięczaki (Mollusca) : ślimaki (Gastropoda). T. 7: Fauna słodkowodna Polski. Warszawa ; Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 187. ISBN 83-01-01143-2.
- Peter Glöer: Süßwassergastropoden Nord- und Mitteleuropas. T. Die Tierwelt Deutschlands. Hackenheim: ConchBooks, 2002. ISBN 3-925919-60-0.
- Kazimierz Kumaniecki: Słownik łacińsko-polski. Warszawa: PWN, 1975, s. 546.
- Andrzej Kołodziejczyk, Paweł Koperski: Bezkręgowce słodkowodne Polski: klucz do oznaczania oraz podstawy biologii i ekologii makrofauny. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2000, s. 249. ISBN 83-235-0192-0.
- Stanisław Myzyk. Life cycle of Valvata cristata O.F. Müller, 1774 (Gastropoda: Heterobranchia) in the laboratory. „Folia Malacologica”. 10 (2), s. 42–75, 2002. DOI: 10.12657/folmal.010.006. ISSN 1506-7629.
- Jerzy Urbański: Krajowe ślimaki i małże. Warszawa: PZWS, 1957, s. 276.