Zielonki (gmina)
gmina wiejska | |||
| |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | krakowski | ||
TERC | 1206172 | ||
Siedziba | Zielonki | ||
Wójt | Mirosław Golanko | ||
Powierzchnia | 48,6 km² | ||
Populacja (31.12.2023) • liczba ludności |
| ||
• gęstość | 501 os./km² | ||
Nr kierunkowy | 12 | ||
Tablice rejestracyjne | KRA | ||
Adres urzędu: ul.Krakowskie Przedmieście 11632-087 Zielonki | |||
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa | |||
Biuletyn Informacji Publicznej |
Zielonki (1941–54 gmina Węgrzce[2]) – gmina wiejska w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim. W latach 1975–1998 gmina administracyjnie należała do województwa krakowskiego.
Siedziba gminy to Zielonki.
Przez teren gminy przebiega droga krajowa nr 7 w kierunku Warszawy oraz droga wojewódzka nr 794 w kierunku Wolbromia. Do gminy Zielonki kursuje 14 linii autobusowych komunikacji miejskiej.
Struktura powierzchni
Według danych z roku 2016[3] gmina Zielonki ma obszar 48 km² (dokładnie: 4858,5 ha[4]), w tym:
- użytki rolne: 85%,
- użytki leśne: 1%.
Gmina stanowi 3,94% powierzchni powiatu.
Demografia
Dane z 31 grudnia 2023[1]:
Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
---|---|---|---|---|---|---|
jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
populacja | 24 362 | 100 | 12 546 | 51,50 | 11 816 | 48,50 |
gęstość zaludnienia (mieszk./km²) | 501 |
Czwarta pod względem liczby mieszkańców gmina, na 17 gmin powiatu krakowskiego.
- Piramida wieku mieszkańców gminy Zielonki w 2014 roku[5].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9c/Zielonki-stat.png)
Sołectwa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Korzkiew_zamek_20080426_3180.jpg/250px-Korzkiew_zamek_20080426_3180.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Korzkiew_kosciol_20080426_3171.jpg/250px-Korzkiew_kosciol_20080426_3171.jpg)
Batowice, Bibice, Bosutów – Boleń, Brzozówka, Dziekanowice, Garlica Duchowna, Garlica Murowana, Garliczka, Grębynice, Januszowice, Korzkiew, Osiedle Łokietka, Owczary, Pękowice, Przybysławice, Trojanowice, Węgrzce, Wola Zachariaszowska, Zielonki.
Sąsiednie gminy
Gmina Zielonki graniczy na długości 17 km z Krakowem. Spośród gmin otaczających Kraków jest najbliżej położona od jego centrum, odległą w linii prostej od krakowskiego Rynku Głównego o 5 km. Oprócz Krakowa gmina Zielonki sąsiaduje z gminami: Iwanowice, Michałowice, Skała, Wielka Wieś.
Przyroda i turystyka
Obszar gminy ma charakter lekko pofalowanej wierzchowiny opadającej ku południowi i porozcinanej dolinami Prądnika i jego dopływów Korzkiewki, Naramki (Garliczki), Bibiczanki oraz Sudołu. Najstarsze skały budujące podłoże to górnojurajskie wapienie. Można zaobserwować charakterystyczne dla Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej odsłonięcia skalne, np. koło Januszowic i Trojanowic. Większość obszaru znajduje się w strefie chronionego krajobrazu, tj. w obrębie Jurajskich Parków Krajobrazowych „Dolinki Krakowskie” oraz Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego, a także w strefie otuliny Ojcowskiego Parku Narodowego. Przez teren gminy Zielonki przebiega początkowy etap Szlaku Orlich Gniazd, a zamek w Korzkwi to pierwsze od strony Krakowa Orle Gniazdo[6].
Historia
Najstarsze ślady osadnictwa, jakie zostały odkryte w Zielonkach, Bibicach, Węgrzcach oraz Batowicach pochodzą z okresu 3–1,7 tys. lat p.n.e., tj. z drugiej połowy okresu Neolitu (młodszej epoki kamienia). Na uwagę zasługują tu Batowice, gdzie odkryto osadę oraz cmentarzysko reprezentujące funkcjonującą między 3–2 tys. lat p.n.e. kulturę ceramiki sznurowej, nazwaną tak od charakterystycznego zdobienia glinianych naczyń przed wypaleniem odciskiem sznura. Chronologicznie kolejne istotne ślady osadnictwa pochodzą z epoki żelaza, a dokładniej ze środkowego i późnego okresu lateńskiego (III–I w. p.n.e.). Poświadczają je znaleziska z rejonu Zielonek – Witkowic oraz osada w Boleniu zamieszkała przez przedstawicieli „grupy tynieckiej” (od Tyńca w Krakowie), zwanej też celto-przeworską ze względu na występowanie w niej obok siebie elementów o cechach właściwych dla kultury celtyckiej oraz kultury przeworskiej. W kolejnych fazach okresu rzymskiego (150–400 r.) następuje dalsza ekspansja osadnicza ludności kultury przeworskiej w dolnym biegu Prądnika, a także okolicznych wierzchowin, jak np. w Przybysławicach. Być może z tą osadą związany jest skarb przypuszczalnie 800 monet rzymskich, które wyorano w Korzkwi w 1 poł. XVIII w. Większość monet przetopiono wówczas wykonując kufel, który ozdobiono pozostałymi 188 denarami wybitymi w okresie 54–188 r. oraz opatrzono napisem upamiętniającym miejsce i okoliczności odnalezienia skarbu. Obecnie kufel znajduje się w Muzeum Narodowym w Poznaniu.
Gmina zbiorowa Zielonki została utworzona 1 sierpnia 1934 roku w powiecie krakowskim w woj. krakowskim z dotychczasowych jednostkowych gmin wiejskich Bibice, Garlica Murowana, Giebułtów, Prądnik Biały, Tonie, Trojanowice, Witkowice i Zielonki[7].
1 czerwca 1941, podczas okupacji hitlerowskiej, gmina została zniesiona, wchodząc w skład nowo utworzonej gminy Węgrzce (gromady Bibice, Garlica Murowana, Trojanowice i Zielonki) i gminy Zabierzów (gromada Giebułtów)[8] oraz miasta Krakowa (gromady Prądnik Biały, Tonie, Witkowice i Górka Narodowa)[9]; włączenie gromad do Krakowa administracja polska zatwierdziła dopiero 18 stycznia 1948, z mocą obowiązującą wstecz od 18 stycznia 1945[10][11].
Gminę Zielonki reaktywowano dopiero 1 stycznia 1973[12].
Zabytki
Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[13]:
- Fort pancerny pomocniczy 45a „Bibice”
- Zespół dworski w Boleniu
- Zespół dworski w Garlicy Murowanej
- Kościół Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Korzkwi
- Zamek w Korzkwi
- Zespół dworski w Owczarach
- Fort pancerny pomocniczy 44a „Pękowice”
- Fort główny artyleryjski 47 „Łysa Góra”
- Fort główny artyleryjski 45 „Zielonki”
- Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Zielonkach
Pozostałe zabytki
- Forty poaustriackie dawnej Twierdzy Kraków
- Izba Regionalna w Bibicach
- Miejsce obozowania Tadeusza Kościuszki podczas Insurekcji Kościuszkowskiej w 1794 roku w Bosutowie upamiętnione obeliskiem
- Zabudowa regionalna we wsiach Bibice, Bosutów, Boleń
Kultura
Na terenie gminy działają instytucje:
- Biblioteka Publiczna w Zielonkach oraz trzy filie: w Bibicach, Węgrzcach i Przybysławicach[14],
- Centrum Kultury, Promocji i Rekreacji w Zielonkach zajmuje się promocją i upowszechnianiem kultury i tradycji gminy Zielonki, między innymi organizując imprezy kulturalne i rekreacyjne, wydaje czasopismo „Wiadomości Lokalne Gminy Zielonki”. W ramach CKPiR funkcjonuje hala sportowa oraz Centrum Integracji Społecznej w Zielonkach.
Inne
Na terenie gminy znajduje się park wiejski (w Zielonkach).
Przypisy
- ↑ a b Strona gminy Zielonki – Ludność. [dostęp 2024-01-26].
- ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., Polska Rzeczpospolita Ludowa, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 1952
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
- ↑ Uchwała Nr XIX/44/2012 z dnia 30 sierpnia 2012 r. (2.1.1 Położenie, przynależność administracyjna, powierzchnia, liczba ludności). bip.malopolska.pl, 30 sierpnia 2012. [dostęp 2016-10-04].
- ↑ Gmina Zielonki w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-03-15] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Gmina Zielonki – mapa turystyczna, Kraków 2008
- ↑ Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 535
- ↑ Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG
- ↑ Verordnungsblatt für das Generalgouvernement = Dziennik Rozporządzeń dla Generalnego Gubernatorstwa. 1941, Nr 51 (20 Juni), str. 322
- ↑ Dz.U. z 1948 r. nr 53, poz. 418
- ↑ Rozporządzenie z 1948 podaje nazwę gminy docelowej jako Zielonki, mimo że ze względu na moc obowiązującą od stycznia 1945 nic z tej gminy w 1948 roku już nie pozostało; unieważniając w ten sposób cały manewr władz hitlerowskich
- ↑ Uchwała Nr XVIII/92/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie krakowskim oraz ustalenia siedzib gminnych rad narodowych (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 8 grudnia 1972 Nr 18, poz. 268).
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 .
- ↑ https://biblioteka.zielonki.org/biblioteki-w-gminie-zielonki.html 2021-03-13
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Zielonki
Sołectwa |
|
---|
- p
- d
- e
Miasta | |
---|---|
Gminy miejsko-wiejskie |
|
Gminy wiejskie |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Kraków
Przynależność wojewódzka |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Miasta / Prawa miejskie (1920–34 →) | |||||
Miasteczka (1920–34) |
| ||||
Gminy miejskie (1920–39, 1945–75) | |||||
Gminy wiejskie zbiorowe (1934–39, 1945–54 i 1973–75) |
| ||||
Gromady (1954–72) |
| ||||
Gminy (1939–45) |
|
- ↑ Kursywą opisano gminy utworzone przez władze hitlerowskie.