Ziemia Marii Byrd
![]() Perry Range na Ziemi Marii Byrd | |||
Terytorium |
| ||
---|---|---|---|
Wysokość | 800–2000 | ||
Wydarzenia historyczne | |||
Rodzaj obiektu | część Antarktydy Zachodniej | ||
Położenie na mapie Antarktyki ![]() | |||
![]() | |||
|
Ziemia Marii Byrd[1] (ang. Marie Byrd Land)[1] – obszar w Antarktydzie Zachodniej, rozciągający się na wschód od Lodowca Szelfowego Rossa i Morza Rossa i na południe od Oceanu Południowego aż do linii między czołem Lodowca Szelfowego Rossa a Wybrzeżem Eightsa na Ziemi Ellswortha. Największy obszar wulkanizmu podlodowcowego na Antarktydzie. W jego środkowej części znajduje się kryptodepresja Bentley Subglacial Trench (2555 m p.p.m.).
Nazwa
Nazwa obszaru upamiętnia żonę amerykańskiego badacza Antarktydy Richarda Byrda (1888–1957)[2], który badał jego północno-zachodnią część w 1929 roku[3] .
Geografia
Ziemia Marii Byrd leży w Antarktydzie Zachodniej, rozciągając się na wschód od Lodowca Szelfowego Rossa i Morza Rossa i na południe od Oceanu Południowego aż do linii między czołem Lodowca Szelfowego Rossa a Wybrzeżem Eightsa na Ziemi Ellswortha[3] .
Pokryty w całości lądolodem. Lądolód Antarktydy Zachodniej wznosi się na 800–2000 m n.p.m.[4] W jego części południowej leżą Góry Horlicka, a w północnej Saunders Mountain i pasma Executive Committee Range[5] i Flood Range[4] . Na północy znajduje się także kilka szczytów górskich sięgających ponad 3300 m n.p.m.[4]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Sidley_oli_2014324_lrg.jpg/150px-Sidley_oli_2014324_lrg.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/MountSidleyCaldera.jpg/150px-MountSidleyCaldera.jpg)
Ziemia Marii Byrd jest największym obszarem wulkanizmu podlodowcowego na Antarktydzie[6]. Leży tu 18 dużych i 30 mniejszych wulkanów, przeważnie pokrytych śniegiem i lądolodem[7]. Więcej wulkanów może znajdować się ukrytych pod lodem[7]. Najwyższym szczytem wulkanicznym jest Mount Sidley wznoszący się na wysokość 4181 m n.p.m.[7][a] Badania lodu radarem wykazały, że ok. 2300 lat temu doszło tu do najprawdopodobniej największej erupcji na terenie Antarktydy na przestrzeni ostatnich 100 tys. lat – wybuch miał rozerwać pokrywę lodową i wyrzucić chmurę popiołu, który osiadł na obszarze 20 tys. km²[8]. Przyjmuje się, że istnieje pięć aktywnych ośrodków wulkanicznych[6]:
- Mount Takahe (3400 m n.p.m.[9] )
- Góra Berlina (3500 m n.p.m.) na zachodnim krańcu Flood Range[10]
- Mount Waesche (3290 m n.p.m.[11] )
- być może Mount Kauffman (2365 m n.p.m.[12] )
- być może Mount Sidley
Wybrzeże Ziemi Marii Byrd jest w większości permanentnie skute lodem, a przez co niedostępne od strony morza[2]. Leżą tu m.in. wybrzeża: Wybrzeże Siple’a, Shirase Coast, Saunders Coast, Wybrzeże Rupperta i Wybrzeże Hobbsa[5] . Do Wybrzeża Hobbsa przylega Lodowiec Szelfowy Getza[5] .
W części środkowej znajduje się Bentley Subglacial Trench[2] – najniżej położony punkt pod pokrywą lodową (kryptodepresja) – 2555 m p.p.m.[13] Obecność kryptodepresji przyczynia się do niestabilności lądolodu Antarktydy Zachodniej, który przy wystarczająco silnym ocieplaniu klimatu mógłby się szybko rozpaść[2].
W warstwach argilitowych niedaleko Mount Hartkopf znaleziono skamieniałości roślinne z okresu dewonu, m.in. Haplostigma irregularis i Drepanophycus schopfii[14].
Historia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Antarctica.CIA.svg/200px-Antarctica.CIA.svg.png)
Obszar odkryty i opisany w 1929 roku przez amerykańskiego polarnika Richarda Evelyna Byrda, nazwany na cześć jego żony Marii[3] . Przebadany i zmapowany w 1935 roku przez Paula A. Siple’a (1908–1968) podczas drugiej wyprawy antarktycznej Byrda[4] . Kolejne badania przeprowadzono podczas amerykańskich ekspedycji w latach 1939–1941 i 1946–1947[15].
W 1957 roku założono amerykańską stację badawczą Byrd[15]. Na Ziemi Marii Byrd znajduje się także sezonowa rosyjska stacja Russkaja, która w latach 1980–1990 była stacją całoroczną[16] .
Polityka
W odróżnieniu od większości pozostałych obszarów Antarktydy, do Ziemi Marii Byrd nie rości sobie praw żadne państwo[4] .
Uwagi
- ↑ United States Gazetteer podaje, że wysokość Mount Sidley to 4285 m n.p.m., zob. SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Mount Sidley ↓ .
Przypisy
- ↑ a b KSNG 2006 ↓, s. 21.
- ↑ a b c d Riffenburgh 2007 ↓, s. 49.
- ↑ a b c SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer ↓.
- ↑ a b c d e Encyclopædia Britannica ↓.
- ↑ a b c Encyklopedia PWN ↓.
- ↑ a b Smellie i Edwards 2016 ↓, s. 22.
- ↑ a b c Liggett i inni 2015 ↓, s. 20.
- ↑ Liggett i inni 2015 ↓, s. 21.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Mount Takahe ↓.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Mount Berlin ↓.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Mount Waesche ↓.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Mount Kauffman ↓.
- ↑ KSNG 2006 ↓, s. 30.
- ↑ Stilwell i Long 2011 ↓, s. 80.
- ↑ a b Mills 2003 ↓, s. 406.
- ↑ Арктический и антарктический научно- исследовательский институт ↓.
Bibliografia
- Antarktyka. „Nazewnictwo geograficzne Świata”. 8, 2006. Główny Urząd Geodezji i Kartografii. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (KSNG). [dostęp 2022-04-19].
- Арктический и антарктический научно- исследовательский институт: История. [w:] www.aari.ru/ [on-line]. [dostęp 2022-04-19]. (ros.).
- Liggett, Daniela, Storey, Bryan, Cook, Yvonne, Meduna, Veronika: Exploring the Last Continent: An Introduction to Antarctica. Springer, 2015. ISBN 978-3-319-18947-5. [dostęp 2022-04-19]. (ang.).
- Marie Byrd Land (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Marii Byrd, Ziemia, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-04-19] .
- Mills, William James: Exploring Polar Frontiers. ABC-CLIO, 2003. ISBN 978-1-57607-422-0. [dostęp 2022-04-19]. (ang.).
- Mount Berlin (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Mount Kauffman (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Mount Sidley (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Mount Takahe (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Mount Waesche (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Riffenburgh, Beau: Encyclopedia of the Antarctic. Taylor & Francis Group, 2007. ISBN 0-415-97024-5. [dostęp 2022-04-19]. (ang.).
- Smellie, John L., Edwards, Benjamin R.: Glaciovolcanism on Earth and Mars. Cambridge University Press, 2016. ISBN 978-1-107-03739-7. [dostęp 2022-04-19]. (ang.).
- Stilwell, Jeffrey, Long, John: Frozen in Time: Prehistoric Life in Antarctica. Csiro Publishing, 2011. ISBN 978-0-643-09635-6. [dostęp 2022-04-19]. (ang.).
- Marie Byrd Land, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-04-19] (ang.).
- Britannica: place/Marie-Byrd-Land
- БРЭ: 2241877
- SNL: Marie_Byrd_Land
- Catalana: 0040319