Eugeniusz Arciuszkiewicz
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 7 lutego 1907 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 10 grudnia 1983 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne |
|
Formacja | |
Jednostki | 56. eskadra towarzysząca |
Stanowiska | dowódca dywizjonu |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Eugeniusz Arciuszkiewicz (ur. 7 lutego 1907 r. w Jachmowszczyźnie, zm. 10 grudnia 1983 r. w Toronto) – lotnik, podpułkownik obserwator, dowódca 1586. eskadry specjalnego przeznaczenia i dywizjonu 301, kawaler Virtuti Militari.
Życiorys
W 1928 r. zdał egzamin maturalny i zgłosił się do odbycia służby wojskowej. Został skierowany na szkolenie unitarne w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. W 1929 rozpoczął naukę w Szkole Podchorążych Lotnictwa, którą ukończył z piątą lokatą w 1931 r.[1]
Został przydzielony do 5. pułku lotniczego, gdzie w październiku 1933 r. objął dowództwo nad pierwszym plutonem 56. eskadry towarzyszącej. W lutym 1935 r. został adiutantem pułku i pełnił tę funkcję do kwietnia 1936 r.[2] Od listopada 1936 r. dowodził drugim plutonem 56. eskadry[3]. W 1939 r. został awansowany na stopień kapitana z 55. lokatą[4].
Po wybuchu II wojny światowej walczył w składzie 56. eskadry[5]. 1 września, w załodze z por. pil. Antonim Jankowskim, wykonał lot łącznikowy do Nowego Sącza[6]. Podczas lotu powrotnego zostali ostrzelani przez polskie oddziały, podczas lądowania maszyna straciła podwozie[7]. W związku z zagrożeniem wykrycia lotniska przez Luftwaffe 5 września, w załodze z kpr. Konstantym Gawlikiem, poszukiwał w rejonie Tarnowa i Dębicy dogodnego miejsca na lotnisko eskadry. Tego samego dnia, w załodze z st. sierż. Hipolitem Kazimierczakiem, wykonał lot rozpoznawczy[8]. 7 września, z kpr. pil. Gawlikiem, poleciał na rozpoznanie w rejonie Bardejowa[9]. W trakcie lotu rozpoznał i ostrzelał sztab niemieckiej 1. Dywizji Górskiej w Domu Zdrojowym w Bardejowie[10]. 14 września, również z kpr. pil. Gawlikiem, przeprowadził rozpoznanie w rejonie Sambora i Borysławia[11]. Po agresji ZSRR na Polskę przekroczył granicę z Rumunią i przedostał się do Francji. Z działań 56. eskadry przygotował sprawozdanie, które pozostaje w zasobach Instytutu Historycznego i Muzeum im. gen. Władysława Sikorskiego w Londynie[12].
We Francji trafił do bazy Lyon-Bron. Po klęsce Francji został ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Wstąpił do Polskich Sił Powietrznych, otrzymał numer służbowy RAF P-0137[13]. 7 stycznia 1941 r. w Prestwick rozpoczął szkolenie nawigacyjne, 14 czerwca otrzymał przydział do dywizjonu 305. 13 czerwca 1942 r. objął w nim stanowisko dowódcy eskadry[14].
7 stycznia 1943 r. objął funkcję oficera operacyjnego, a następnie łącznikowego w 99. Grupie Bombowej. Starał się o powrót do latania operacyjnego i 14 kwietnia 1944 r. otrzymał przydział do 1586. eskadry specjalnego przeznaczenia. W nocy z 15 na 16 kwietnia 1944 r. w samolocie Halifax JP-177 „P” wykonał lot ze zrzutem zaopatrzenia na placówkę „Paszkot” w Podokręgu Rzeszów Armii Krajowej[15]. Z 23 na 24 kwietnia poleciał w okolicę Bolzano z misją zrzutu zaopatrzenia dla włoskiego ruchu oporu[16]. Tydzień później wykonał kolejny lot z zaopatrzeniem nad północne Włochy[17].
W nocy z 4 na 5 maja dokonał zrzutu 9 zasobników i 12 paczek na placówkę „Odra" 218 w rejonie Piotrkowa[18]. Dwa tygodnie później, z 19 na 20 maja, z powodu złej pogody nad Tatrami, nie odnalazł placówki „Karabela" 310 położonej w rejonie stacji kolejowej Stryj[19]. Po raz kolejny nad okupowaną Polskę powrócił w nocy z 21 na 22 maja, na placówkę „Kos" w rejonie wsi Wierzbno zrzucił zaopatrzenie i sześciu cichociemnych, wśród których znajdował się gen. Leopold Okulicki[20][21]. W nocy z 25 na 26 maja poleciał z misją zrzutu zaopatrzenia w Jugosławii[22]. 15 czerwca objął stanowisko dowódcy 1586. eskadry[23][a].
Po wybuchu powstania warszawskiego, po naradzie z mjr. Janem Jaźwińskim i ppłk. Marianem Dorotycz-Malewiczem, postanowił w tajemnicy przed Brytyjczykami wysłać cztery samoloty eskadry ze zrzutem zaopatrzenia dla walczącej Warszawy[26][27]. Jego podwładni wspominali, że zadania wyznaczał w sposób sprawiedliwy, latał na równi z innymi załogami eskadry[28]. W czasie służby w 1586. eskadrze wykonał 16 lotów ze zrzutem zaopatrzenia. 7 listopada (po powrocie eskadry do stanu etatowego dywizjonu 301) pełnił funkcję dowódcy dywizjonu[29].
Po zakończeniu działań wojennych nie zdecydował się na powrót do Polski, pozostał na emigracji i wyjechał do Kanady. W późniejszym okresie został awansowany do stopnia podpułkownika. Zmarł 10 grudnia 1983 r. w Toronto. Pamiątki po nim zostały przekazane do Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie[30].
Ordery i odznaczenia
Za swą służbę otrzymał odznaczenia[31]:
- Krzyż Srebrny Virtuti Militari nr 9348,
- Krzyż Walecznych – czterokrotnie,
- Medal Lotniczy – czterokrotnie,
- Polowa Odznaka Pilota,
- Distinguished Flying Cross.
Uwagi
Przypisy
- ↑ Zieliński, Krzystek 2002 ↓, s. 11–12.
- ↑ Pawlak 2009 ↓, s. 99.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 337.
- ↑ Rybka, Stepan 2003 ↓, s. 492.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 404.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 407.
- ↑ Olejko 2007 ↓, s. 57.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 408.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 409.
- ↑ Lotnictwo i 9/2016 ↓, s. 95.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 411.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 505.
- ↑ Krzystek 2012 ↓, s. 71.
- ↑ Zieliński 2004 ↓, s. 19.
- ↑ Zieliński, Krzystek 2002 ↓, s. 12.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 118.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 120.
- ↑ Bieniecki 1994 ↓, s. 154.
- ↑ Bieniecki 1994 ↓, s. 165.
- ↑ Bieniecki 1994 ↓, s. 167.
- ↑ Olejko, Mroczkowski 2011 ↓, s. 122.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 129.
- ↑ Król 1990 ↓, s. 99.
- ↑ Bieniecki 1994 ↓, s. 180.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 134.
- ↑ Bieniecki 1994 ↓, s. 229.
- ↑ Olejko, Mroczkowski 2011 ↓, s. 169.
- ↑ Olejko, Mroczkowski 2011 ↓, s. 264.
- ↑ Zieliński 2004 ↓, s. 12.
- ↑ Mundur majora nawigatora (S/Ldr) Eugeniusza Arciuszkiewicza. Muzeum Lotnictwa Polskiego. [dostęp 2023-12-27]. (pol.).
- ↑ Arciuszkiewicz Eugeniusz. Personel Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii 1940-1947. [dostęp 2023-12-25]. (pol.).
Bibliografia
- Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej. Kraków: Arcana, 1994. ISBN 978-83-86225-10-1. OCLC 32544104.
- Kajetan Bieniecki: Polskie załogi nad Europą 1942-1945 : Polacy w operacjach specjalnych. Warszawa: Bellona, 2005. ISBN 83-11-10235-X. OCLC 237043165.
- Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940-1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07695-2. OCLC 834110269.
- Tadeusz Jerzy Krzystek, [Anna Krzystek]: Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii w latach 1940-1947 łącznie z Pomocniczą Lotniczą Służbą Kobiet (PLSK-WAAF). Sandomierz: Stratus, 2012. ISBN 978-83-61421-59-7. OCLC 276981965.
- Andrzej Olejko: Kurs bojowy Słowacja 1939. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2007. ISBN 978-83-7441-475-3. OCLC 169611162.
- Andrzej Olejko, Krzysztof Mroczkowski: Szachownice nad okupowaną Europą. Rzeszów: Wydawnictwo Libra, 2011. ISBN 978-83-89183-69-9. OCLC 730035695.
- Andrzej Olejko. Szachownice nad Słowacją 1939. „Lotnictwo : magazyn miłośników lotnictwa”. 9/2019, wrzesień 2016. Warszawa: Magnum X Sp. z o.o.. ISSN 1732-5323. OCLC 749496804.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4. OCLC 69601095.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0795-7. OCLC 830072566.
- Jerzy Pawlak: Absolwenci Szkoły Orląt: 1925-1939. Warszawa: Retro-Art, 2009. ISBN 83-87992-22-4. OCLC 69472829.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja CDCN: „Księgarnia Akademicka”, 2003. ISBN 83-7188-691-8. OCLC 831137079.
- Józef Zieliński, Tadeusz Krzystek: Dowódcy dywizjonów Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie = Commanders of the Polish Air Force squadrons in the West. Poznań: Bellona, 2002. ISBN 83-11-09553-1. OCLC 52033660.
- Józef Zieliński: 305 Dywizjon Bombowy Ziemi Wielkopolskiej i Lidzkiej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Warszawa: Bellona, 2004. ISBN 83-11-09813-1. OCLC 830544805.