Dywizjon 301
![]() | |||
Historia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Sformowanie | 22 lipca 1940 | ||
Rozformowanie | 31 marca 1943 | ||
Tradycje | |||
Święto | 14 września | ||
Działania zbrojne | |||
Ataki na niemiecką flotę inwazyjną, Operacja „Milliennium”, Operacja Specjalna „Intonacja”, Operacja Specjalna „Riposta”, Operacja Specjalna „Odwet”, Minowanie akwenów morskich, Zrzuty nad terenami okupowanymi | |||
Organizacja | |||
Numer | GR | ||
Rodzaj sił zbrojnych | |||
Formacja |
| ||
Rodzaj wojsk | Wojska lotnicze | ||
Podległość | 1 Grupa RAF | ||
Skład | Fairey Battle, Vickers Wellington, Handley Page Halifax, Consolidated B-24 Liberator, Vickers Warwick | ||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Polskie_dywizjony_lotn_anglia.png/254px-Polskie_dywizjony_lotn_anglia.png)
301 Dywizjon Bombowy „Ziemi Pomorskiej im. Obrońców Warszawy” (ang. No.301 Polish Bomber Squadron) – eskadra lotnictwa bombowego i transportowego Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii, istniejąca w latach 1940–1943 i 1944–1946. W kwietniu 1943 została zredukowana do polskiej Eskadry Specjalnego Przeznaczenia w brytyjskim 138. Dywizjonie RAF, następnie wyodrębniona w 1586 Eskadrę Specjalnego Przeznaczenia. W listopadzie 1944 ponownie przekształcona w 301 Dywizjon Bombowy.
Historia
Formowanie Dywizjonu
Dywizjon został sformowany 24 lipca 1940 w bazie RAF Bramcote. Pierwszymi używanymi przez dywizjon samolotami było 16 lekkich bombowców Fairey Battle, personel latający liczył 24 załogi po trzech lotników, a personel naziemny – ok. 180 osób. W dniu 1 sierpnia 1940 wydany został pierwszy rozkaz dzienny dywizjonu, a 20 sierpnia 1940 był on wizytowany przez króla Jerzego VI z małżonką[1]. W dniu 23 sierpnia 1940 dywizjon został przeniesiony na lotnisko w RAF Swinderby i włączony w skład Grupy Dowództwa Bombardowania nr 1 (RAF Bomber Command), razem z Dywizjonem 300.
W Grupie Bombardowania
We wrześniu 1940, w okresie bitwy o Anglię, eskadra osiągnęła gotowość operacyjną i weszła do działań nad okupowaną Europą. Pierwszy lot bojowy w nocy 14 września 1940 odbyły trzy załogi, bombardując niemieckie jednostki desantowe przygotowane do inwazji na Anglię w porcie Boulogne[2] . Data ta następnie stała się świętem dywizjonu. Podczas kolejnych nocy bombardowano jednostki desantowe także w Calais i Ostendzie. Od 20 października 1940 dywizjon rozpoczął przezbrajanie i przeszkolenie na bombowcach dalekiego zasięgu Vickers Wellington z sześcioosobowymi załogami[3] . Od 22 grudnia 1940 roku dywizjon wszedł do akcji na samolotach Wellington – trzy załogi wzięły udział w nalocie na rafinerię ropy naftowej w Antwerpii, ponowionym 28 grudnia.
Od 1941 roku dywizjon rozpoczął działania nad Niemcami, nalotem na Bremę w nocy z 1 na 2 stycznia. Podczas powrotu z zadania trzy samoloty rozbiły się przy lądowaniu w trudnych warunkach i zginęło 11 lotników[3] . Dywizjon ponownie wizytowany był przez króla Jerzego VI 27 stycznia 1941. Na wiosnę rozpoczęto działania na terenie Niemiec, bombardując miasta: Hamburg, Kolonię, Mannheim, Düsseldorf, Frankfurt nad Menem, Duisburg, Essen, Osnabrück, Bielefeld, Norymberga i cele niemieckie we francuskim porcie Brest. W nocy 23/24 marca i 17 kwietnia 1941 dywizjon 301 bombardował Berlin. Od 18 lipca 1941 dywizjon został przeniesiony na lotnisko w RAF Hemswell, ponownie z Dywizjonem 300[3] .
W 1942 roku dywizjon kontynuował nocne naloty na Niemcy. Między innymi, wziął udział w pierwszym, wykonanym przez tysiąc bombowców, nalocie w nocy 30 maja na Kolonię (operacja Millenium). W nalocie na Essen 5 czerwca po zestrzeleniu dostał się do niewoli dowódca dywizjonu mjr pil. Stanisław Krzystyniak. W kolejnym nalocie na Bremę 26 czerwca uczestniczyło aż 15 samolotów dywizjonu, ale też po zestrzeleniu dostał się do niewoli kolejny dowódca dywizjonu mjr pil. Maksymilian Brzozowski[4]. W drugiej połowie 1942 dywizjon wykonywał też zadania minowania niemieckich baz morskich, jak St. Nazaire, Lorient, Brest oraz wód przybrzeżnych w rejonie Wysp Fryzyjskich, ujścia Elby, Helgolandu i wybrzeży Holandii. W tym okresie bombardowano Mediolan i Turyn. Z uwagi na spore straty (pod koniec lipca było jedynie 6 pełnych załóg), od listopada dywizjon wykonywał mniej ryzykowne loty minowania akwenów[4].
W Grupie Specjalnego Przeznaczenia
Osobny artykuł: 1586 Eskadra Specjalnego Przeznaczenia.
Dywizjon, z uwagi na duże straty i trudności w uzupełnieniu stanów załóg, 31 marca 1943 został rozwiązany. Z 7 załóg sformowano 1 kwietnia 1943 Eskadrę „C” w składzie brytyjskiego 138 Dywizjonu Specjalnego Przeznaczenia RAF. Pozostali lotnicy zostali przeniesieni do innych polskich dywizjonów bombowych, głównie Dywizjonu 300[5].
Zadaniem Eskadry „C” było przewożenie osób oraz wyposażenia wojskowego dla ruchu oporu w okupowanych krajach, w tym w Polsce. Nocne loty do Polski wykonywano z Anglii nad Morzem Północnym i Danią, a po wzmocnieniu niemieckiej obrony przeciwlotniczej w Danii, nad Szwecją i trwały one do 16 godzin[5].
Polska Eskadra „C” 4 listopada 1943 została usamodzielniona oraz przemianowana na Eskadrę Specjalnego Przeznaczenia. W pismach służbowych polskich władz eskadra ta nadal była określana była jako Dywizjon 301[5]. Eskadrę najpierw przebazowano na lotnisko Sidi Amor w Tunezji, a od 22 grudnia 1943 na lotnisko Campo Cassale pod Brindisi we Włoszech. Etat eskadry wzrósł do 10 załóg, przy 6 samolotach (3 Halifaxy i 3 Liberatory), a do czerwca 1944 do 12 załóg i samolotów (9 Halifaxów i 3 Liberatory)[5].
W Grupie Transportowej
W dniu 7 listopada 1944 Eskadrę 1586, wraz ze zwiększeniem etatu, przekształcono najpierw w Dywizjon 319, a następnie z powrotem w Dywizjon 301, utrzymując dotychczasowy charakter jednostki specjalnego przeznaczenia. Ostatni lot do Polski wykonano 28 grudnia 1944 (zob. Radatice). Od 28 lutego 1945, w związku z zanikiem potrzeb zaopatrywania ruchów oporu, dywizjon wycofany został ze składu lotnictwa do zadań specjalnych i przekazany do lotnictwa transportowego (RAF Transport Command). Od 15 marca 1945 dywizjon przebazowano z Włoch do Anglii, na lotnisko RAF Blackbushe. Od 4 kwietnia 1945 dywizjon został zreorganizowany w dywizjon transportowy oraz wyposażony w samoloty Vickers Warwick. Rozformowanie dywizjonu nastąpiło 18 grudnia 1946 w bazie RAF Chedburgh.
Odznaka
Odznakę Dywizjonu Naczelny Wódz zatwierdził 15 czerwca 1945[6]. Odznaka jednoczęściowa o wymiarach 30 × 30 mm wykonana ze srebrzonego tombaku posiada kształt okręgu z nasadzonym po lewej stronie półksiężycem. W środku odznaki ukoronowany orzeł, na tle którego w dolnej części umieszczono dwie tarcze herbowe. Po lewej stronie wizerunek warszawskiej Syreny, po prawej Gryfa Pomorskiego. Poniżej tarcz herbowych, na półksiężycu, numer dywizjonu 301. Odznaka bita z kontrmatrycą była wykonana we Włoszech[7]
Personel
Dowódcy Dywizjonu 301 | ||||
Stopień RAF | Stopień PSP | Imię i nazwisko | Od dnia | Informacje |
---|---|---|---|---|
Doradca brytyjski[1] | ||||
S/Ldr | C. G. Skinner | 22 lipca 1940 | ||
Dowódcy polscy[8] | ||||
W/Cdr | ppłk pil. | Roman Rudkowski | 22 lipca 1940 | od września 1941 zaprzysiężony jako Cichociemny |
W/Cdr | mjr pil. | Witold Jacek Piotrowski | 17 lipca 1941 | |
S/Ldr | mjr pil. | Stanisław Krzystyniak | 1 kwietnia 1942 | potem W/Cdr, po zestrzeleniu 26 czerwca 1942 w niewoli[9] |
S/Ldr | mjr pil. | Maksymilian Brzozowski | 26 kwietnia 1942 | potem W/Cdr, po zestrzeleniu 3 lipca 1942 w niewoli |
F/Lt | kpt. pil. | Stanisław Doliński | 3–16 lipca 1942 | pełniący obowiązki Dowódcy |
S/Ldr | kpt. pil. | Henryk Kołodziejek | 3 sierpnia 1942 | potem mjr pil., W/Cdr |
S/Ldr | mjr pil. | Adam Dąbrowa | 23 września 1942 | potem W/Cdr, do przeformowania dywizjonu 31 marca 1943 |
okres przeformowania Dywizjonu 301 w Eskadrę „C” oraz 1586 | ||||
W/Cdr | mjr naw. | Eugeniusz Arciuszkiewicz | 7 listopada 1944 | od ponownego sformowania dywizjonu |
W/Cdr | mjr pil. | Teofil Pożyczka | 6 maja 1945 | do rozformowania 18 grudnia 1946 |
Personel dywizjonu
W wykazie figurują oficerowie i podoficerowie Dywizjonu 301, których biogramy są zamieszczone w Wikipedii.
- Józef Bielicki
- Tadeusz Bojakowski
- Henryk Bolcewicz
- Leon Stanisław Bonk
- Bolesław Chwaściński
- Józef Czerwonka
- Krzysztof Grabowski
- Józef Gryglewicz
- Stanisław Jensen
- Stanisław Kłosowski
- Stanisław Krzystyniak
- Leopold Mielecki
- Zbigniew Neugebauer
- Leszek Owsiany
- Stanisław Patalan
- Teofil Pożyczka
- Stanisław Przelaskowski
- Roman Rudkowski
- Wincenty Rutkowski
- Franciszek Sobkowiak
- Mieczysław Stachiewicz
- Zbigniew Szostak
- Józef Witek
- Józef Wójcik
Lotniska
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Lotniska_301db.png/250px-Lotniska_301db.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/RAF_Swinderby_aerial_photograph_April_1941_IWM_HU_93063.jpg/240px-RAF_Swinderby_aerial_photograph_April_1941_IWM_HU_93063.jpg)
Bazy lotnicze Dywizjonu 301 | |
Baza lotnicza | Użytkowana od |
---|---|
RAF Bramcote | 22 lipca 1940 |
RAF Swinderby | 25 sierpnia 1940 |
RAF Hemswell | 18 lipca 1941 |
od 1 kwietnia 1943 bazy Eskadr „C” i 1586 | |
RAF Campo Casale Brindisi | 7 listopada 1944 |
RAF Blackbushe | 4 kwietnia 1945 |
RAF North Weald | 2 lipca 1945 |
RAF Chedburgh | 4 września 1945 |
Samoloty na uzbrojeniu
Samoloty na wyposażeniu Dywizjonu 301 | |
Typ samolotu[i] | Użytkowane od |
---|---|
Fairey Battle I[ii] | 26 lipca 1940 |
Vickers Wellington IC[iii] | 16 listopada 1940 |
Vickers Wellington IV[iv] | 26 października 1941 |
okres Eskadry „C” oraz 1586 | |
Handley Page Halifax[v] Consolidated B-24 Liberator[vi] | 7 listopada 1944 |
Vickers Warwick C I, C III[vii] | maj 1945 |
Handley Page Halifax C VIII[viii] | styczeń 1946 |
- ↑ Oznaczenia samolotów.
- ↑ M.in.: L5316-L, L5351-N, L5392-M, L5421-F, L5445-R, L5535-Q, L5536-S, L5549-J, L5551-B, L5555-H, L5556-G, L5575-A, P6567-E, P6569-D.
- ↑ M.in. w okresie początkowym: L7819-P, L7874-S, R1006-H, R1026-R, R1047-T, R1227-M, R1349-O, R1349-N, R1365-D, R1366-L, T2517-A, T2518-K, T2576-G, T2625-B;
w połowie 1941 m.in.: R1064-A, W5690-W, X9616-T. - ↑ M.in. w okresie początkowym: R1390-K, R1520-L, R1525-E, R1535-A, R1585-M, R1590-H, R1615-G, Z1252-T, Z1253-B, Z1255-D, Z1257-J, Z1258-F, Z1259-O, Z1263-P, Z1285-S, Z1317-U, Z1386;
w połowie 1942: R1390-E, R1490-F, R1535-J, R1585-R, R1615-G, R1650-T, Z1273-T, Z1329-Z, Z1331-C, Z1337-O, Z1375-R, Z1460-I, Z1467-L, Z1472-H;
na początku 1943: R1490-F, R1535-G, Z1263-P, Z1284-K, Z1322-U, Z1336-J, Z1340-C, Z1423-M, Z1459-S, Z1474-B. - ↑ M.in. pierwszych 7 sztuk: BB440-G, JP136-D, JP242-E, LL118-C, LL187-H, Ll367-P, LL534-M.
- ↑ Pierwsze 4 sztuki: BZ965-V, KG834-U, KG994-R, KH151-S.
- ↑ M.in. Warwick C I: BV244-H, BV245-Z, BV248, BV252-V;
Warwick C III: HG225-N, HG226-D, HG236-R, HG242, HG248, HG275-S, HG289-A, HG293-O, HG294-F, HG295-D, HG296-F, HG298-M, HG299-J, HG322-H, HG323-P, HG327-H, HG339-T. - ↑ M.in.: PP219-F, PP221-K, PP223-B, PP225-W, PP229-L, PP231-K, PP232-D, PP233-X, PP234-V, PP236-T, PP314-C, PP324-V, PP327-H, PP328-C, PP330-O, PP335-G, PP337-S, PP339-H.
Podsumowanie wysiłku bojowego dywizjonu
W okresie 19 lipca 1940 – 8 maja 1945.
Operacje bojowe w Bomber Command | |||||||
Rok | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 | Razem |
---|---|---|---|---|---|---|---|
samolotozadań | 42 | 418 | 706 | 94 | – | – | 1260 |
godzin | 155,5 | 2285,5 | 4066 | 661 | – | – | 7168 |
Zadania specjalne nad Polską | |||||||
Rok | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 | Razem |
---|---|---|---|---|---|---|---|
samolotozadania operacyjne | – | 2 | 21 | 64 | 339 | – | 426 |
godziny lotu | – | 22 | 259 | 714 | 2894 | – | 3889 |
zrzucony tonaż | – | 0,9 | 11,5 | 42,2 | 237,6 | – | 282,2 |
zrzuceni skoczkowie | – | 9 | 77 | 105 | 141 | – | 332 |
straty w załogach[i] | – | 1 | 1 | 3 | 19 1/8 | – | 24 1/8 |
Zadanie specjalne nad innymi krajami | |||||||
samolotozadania operacyjne | – | – | 83 | 127 | 604 | 95 | 909 |
godziny lotu | – | – | 576 | 859 | 3887 | 716 | 6038 |
zrzucony tonaż | – | – | 58,5 | 121 | 1010,8 | 94,3 | 1284,6 |
zrzuceni skoczkowie | – | – | 60 | 88 | 193 | 19 | 360 |
straty w załogach | – | – | 2 | 6 | 1 | 3/8 | 9 3/8 |
Łącznie zadania specjalne dywizjonu 301 | |||||||
Rok | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 | Razem |
samolotozadania operacyjne | – | 2 | 104 | 191 | 943 | 95 | 1335 |
godziny lotu | – | 22 | 835 | 1573 | 6781 | 716 | 9927 |
zrzucony tonaż | – | 0,9 | 70 | 163,2 | 1248,4 | 94,3 | 1576,8 |
zrzuceni skoczkowie | – | 9 | 137 | 193 | 334 | 19 | 692 |
straty w załogach | – | 1 | 3 | 9 | 20 1/8 | 3/8 | 33 1/2 |
- ↑ Straty w załogach odnoszą się do całych załóg, liczących od 6 do 8 lotników każda.
Straty w personelu i sprzęcie
Łączne straty lotników i samolotów Dywizjonu 301 oraz Eskadry „C” i 1586 | |||||||
Rok | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 | Razem |
---|---|---|---|---|---|---|---|
polegli w akcji | 5 | 44 | 115 | 22 | 109 | 7 | 302 |
w niewoli, internowani | – | 24 | 37 | 7 | 23 | 91 | |
utracone maszyny | 2 | 13 | 29 | 20 | 21 | 2 | 87 |
Uhonorowanie
Dnia 11 listopada 1966 nadano dywizjonowi Order Virtuti Militari[13][14]
Przypisy
- ↑ a b Król 1982 ↓, s. 104.
- ↑ Mroczkowski i Olejko 2011 ↓.
- ↑ a b c Król 1982 ↓.
- ↑ a b Król 1982 ↓, s. 107–111.
- ↑ a b c d Król 1982 ↓, s. 107.
- ↑ Dziennik Rozkazów Naczelnego Wodza z 1945 r., Nr 40, poz. 40.
- ↑ Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 528.
- ↑ Król 1982 ↓, s. 116–117.
- ↑ ppłk. pil. Stanisław Krzystyniak.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓.
- ↑ Bieniecki 2007 ↓.
- ↑ Polskie Wciech Zmyśłony, Siły Powietrzne w II Wojnie Światowej.
- ↑ Krząstek i Żak 1997 ↓, s. 168.
- ↑ Lista jednostek odznaczonych Orderem VIRTUTI MILITARI [online] [dostęp 2008-12-22] .
Bibliografia
- Izydor Koliński: Regularne jednostki Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. T. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
- Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940–1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06745-7.
- Tadeusz Krząstek, Andrzej Żak: Z ziemi włoskiej do Polski. Warszawa: Wydawnictwo Marrow SA, 1997. ISBN 83-907396-5-8.
- Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007.
- OlgierdO. Cumft OlgierdO., Hubert KazimierzH.K. Kujawa Hubert KazimierzH.K., Księga lotników polskich poległych, zmarłych i zaginionych 1939–1946, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989, ISBN 83-11-07329-5 .
- KajetanK. Bieniecki KajetanK., Lotnicze wsparcie AK, Bellona, 2005 .
- KajetanK. Bieniecki KajetanK., Polskie załogi nad Europą 1941–1945. Polacy w operacjach specjalnych, Bellona, 2007, ISBN 978-83-11-10235-4 .
- KrzysztofK. Mroczkowski KrzysztofK., AndrzejA. Olejko AndrzejA., Nocnych Lotów Świadectwa, Acta Aeronautica, Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, 2011, ISBN 978-83-931259-1-3 .
- PiotrP. Hodyra PiotrP., 301 Dywizjon Bombowy 1940–1943, Almapress, Warszawa, 2016, ISBN 978-83-7020-664-2 .
Linki zewnętrzne
- Personel Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii 1940–1947
- 301 Dywizjon Bombowy „Ziemi Pomorskiej”
- pamięci załogi HP Halifax NF-T (BB309). pilot138raf.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-09-22)].
- p
- d
- e
Sektor | |
---|---|
Skrzydła | |
Dywizjony |
|
Inne jednostki |
|
- p
- d
- e
Wojska |
|
---|---|
Rodzaje wojsk | |
Wielkie jednostki |