Józef Kuropieska
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 25 maja 1904 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 31 sierpnia 1998 |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1920, 1923–1968 |
Siły zbrojne |
|
Jednostki | 15 Dywizja Piechoty |
Stanowiska | dowódca dywizji piechoty |
Główne wojny i bitwy | wojna polsko-bolszewicka II wojna światowa: |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Józef Kuropieska (ur. 25 maja 1904 w Jedlni, zm. 31 sierpnia 1998 w Warszawie)[1] – polski wojskowy, pisarz oraz polityk. Generał broni Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dowódca Warszawskiego Okręgu Wojskowego (1956–1964), komendant Akademii Sztabu Generalnego (1964–1968), poseł na Sejm PRL II i III kadencji (1957–1965).
Życiorys
Syn Stanisława i Józefy z domu Cybula. Ukończył szkołę powszechną w rodzinnej wsi. Po zmianie zamieszkania rodziców kontynuował naukę w Radomiu w seminarium nauczycielskim, które ukończył bez zdania egzaminu maturalnego.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/J%C3%B3zef_Kuropieska.jpg/220px-J%C3%B3zef_Kuropieska.jpg)
Kariera wojskowa
Podczas wojny polsko-bolszewickiej zgłosił się jako ochotnik do Wojska Polskiego[1]. W 1923 wstąpił do Oficerskiej Szkoły Piechoty w Warszawie. Jako podchorąży uczestniczył w zamachu majowym po stronie sił rządowych. Szkołę oficerską ukończył w sierpniu 1926 w stopniu podporucznika z drugą lokatą (prymusem został Franciszek Herman).
15 sierpnia 1928 został mianowany porucznikiem ze starszeństwem z 15 sierpnia 1928 i 3. lokatą w korpusie oficerów piechoty[2]. W 1931 ukończył kurs obserwatorów lotniczych w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa[3]. Do 1934 pełnił służbę jako dowódca plutonu oraz kompanii w 36 Pułku Piechoty w Warszawie. Służąc w garnizonie stołecznym, studiował ekonomię w Wolnej Wszechnicy Polskiej. W latach 1934–1936 studiował w Wyższej Szkole Wojennej. Odbył staże w sztabach 4 Dywizji Piechoty w Toruniu, Wileńskiej Brygady Kawalerii oraz Nowogródzkiej Brygady Kawalerii. 27 czerwca 1935 został mianowany kapitanem ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 198. lokatą w Korpusie Oficerów Piechoty[4]. Po ukończeniu kursu został pierwszym oficerem sztabu 22 Dywizji Piechoty Górskiej w Przemyślu. W listopadzie 1938 został przeniesiony do Warszawy do Wojskowego Biura Historycznego. W marcu 1939 przydzielony na stanowisko szefa Oddziału Operacyjnego Sztabu Grupy Operacyjnej „Bielsko”.
W składzie GO „Bielsko” gen. Boruty-Spiechowicza, będącej częścią Armii „Kraków”, wziął udział w kampanii wrześniowej[5]. Po bitwach pod Tomaszowem Lubelskim i Rawą Ruską dostał się do niewoli niemieckiej. Początkowo przebywał w oficerskim obozie jenieckim Oflag 79 w Brunszwiku, następnie od czerwca 1940 w Oflagu II C Woldenberg. Po ewakuacji oflagu w głąb Rzeszy został w Lubece oswobodzony przez wojska brytyjskie.
Po zakończeniu wojny wrócił do kraju. Został przyjęty do ludowego Wojska Polskiego i zweryfikowany w stopniu majora. 15 maja 1945 otrzymał przydział do Głównego Zarządu Polityczno-Wychowawczego. Następnie jako jeden z nielicznych oficerów z wyższym wykształceniem wojskowym, został przeniesiony do oddziału operacyjnego Sztabu Generalnego WP. W czerwcu 1945 otrzymał awans na podpułkownika oraz został wyznaczony na dowódcę kompanii honorowej, z którą uczestniczył m.in. w paradzie zwycięstwa w Moskwie. We wrześniu 1945 mianowany szefem sztabu Polskiej Misji Wojskowej w Wielkiej Brytanii. Od lutego 1946 pełnił funkcję attaché wojskowego przy Ambasadzie RP w Londynie. Po powrocie do kraju w kwietniu 1947 został wyznaczony dowódcą 15 Dywizji Piechoty w Olsztynie. Następnie objął funkcję dyrektora nauk w Akademii Sztabu Generalnego, skąd przeszedł później na stanowisko zastępcy szefa Sztabu Generalnego[5]. W marcu 1949 przejął obowiązki szefa sztabu Warszawskiego Okręgu Wojskowego.
13 maja 1950 został aresztowany. Tego samego dnia zatrzymani zostali również generałowie Jerzy Kirchmayer i Stefan Mossor[6]. Przez dwa lata był poddawany brutalnemu śledztwu. Oskarżającym w procesie gen. Józefa Kuropieski był płk Stanisław Zarakowski. Przewodniczącym składu orzekającego Najwyższego Sądu Wojskowego był płk Piotr Parzeniecki. Jako świadkowie oskarżenia wystąpili: płk Józef Jungraw, płk Franciszek Skibiński, mjr Kornel Dobrowolski, mjr Władysław Roman, gen. bryg. Stanisław Tatar, płk Bernard Adamecki, płk Szczepan Ścibor, gen. bryg. Franciszek Herman, płk Maksymilian Chojecki i płk Adam Jaworski[7]. 25 czerwca 1952 skazany został na karę śmierci, pozbawienie praw publicznych i honorowych praw obywatelskich na zawsze oraz przepadek całego posiadanego mienia[1]. Wyrok wydano na niejawnym posiedzeniu Najwyższego Sądu Wojskowego. Po ogłoszeniu wyroku Józef Kuropieska, aby ratować życie, włączył się do rozprawy przygotowywanej przeciwko Marianowi Spychalskiemu. Swoją decyzję o podjęciu współpracy z organami bezpieczeństwa tłumaczył tym, że obciążając Mariana Spychalskiego, chciał doczekać jego procesu, na którym mógłby publicznie zaprotestować wobec działań Głównego Zarządu Informacji. Przebywał w oczekiwaniu na wykonanie wyroku w więzieniu mokotowskim w Warszawie. 23 czerwca 1954 Najwyższy Sąd Wojskowy uchylił wyrok skazujący go na karę śmierci i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia sądowi I instancji. W grudniu 1955 Kuropieska został zwolniony z więzienia, ze statusem „więźnia na przepustce”. Śledztwo przeciwko niemu, z braku dowodów, umorzono w styczniu 1956. W marcu został zrehabilitowany. Komisja Mazura stwierdziła wiele nieprawidłowości w przebiegu procesu Kuropieski.
W czerwcu 1956 powrócił do czynnej służby wojskowej. Objął stanowisko redaktora naczelnego powstającego kwartalnika wojskowego „Wojskowego Przeglądu Historycznego”[1]. W listopadzie 1956 został mianowany dowódcą Warszawskiego Okręgu Wojskowego (którym pozostał do 1964). Był jednym z głównych twórców 6 Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej. W tworzeniu dywizji korzystał z doświadczeń żołnierzy 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej. W styczniu 1964 objął stanowisko komendanta Akademii Sztabu Generalnego[8]. Był autorem i propagatorem szeregu nowatorskich koncepcji w nauczaniu słuchaczy Akademii, często wzorował się na przedwojennej WSWoj. Sprzeciwiał się antysemickiej czystce przeprowadzonej w 1967 w Wojsku Polskim[8]. 30 marca 1968, decyzją ówczesnego ministra obrony narodowej, marszałka Polski Mariana Spychalskiego, został przeniesiony w stan spoczynku.
Działalność polityczna i społeczna
W latach 1957–1965 był posłem na Sejm PRL II i III kadencji z ramienia Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[9][10]. Należał również do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Po zakończeniu czynnej służby wojskowej poświęcił się pisarstwu i podróżowaniu. Był wieloletnim członkiem Komitetu Redakcyjnego Wojskowego Przeglądu Historycznego oraz Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. W latach 1988–1990 członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa[11]. W lutym 1989 wszedł w skład działającej przy tej Radzie Komisji do spraw Upamiętnienia Ofiar Represji Okresu Stalinowskiego[12]. W listopadzie 1988 wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 70. rocznicy Odzyskania Niepodległości przez Polskę, którego przewodnictwo objął I sekretarz KC PZPR gen. armii Wojciech Jaruzelski.
W wyborach parlamentarnych w 1989 kandydował bez powodzenia do Senatu z ramienia PZPR, pomimo przegranej, uzyskał najwięcej głosów ze wszystkich kandydatów strony rządowej w województwie radomskim.
Upamiętnienie
Pochowany został w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A30-tuje-10)[13].
Decyzją Nr 145/MON ministra obrony narodowej z dnia 10 czerwca 2002 imię generała Józefa Kuropieski otrzymał 6 Batalion Dowodzenia w Krakowie.
Był konsultantem filmu dokumentalnego Pierwszy ułan Drugiej Rzeczypospolitej (1994)[14]. Działalności i życiu Józefa Kuropieski poświęcony został film dokumentalny Gawędy starego żołnierza (1997)[15]. Jego wypowiedzi archiwalne wykorzystano także w filmie Generał Kuropieska (2006)[16].
Życie prywatne
Mieszkał w Warszawie. Od 1932 był żonaty z Leopoldą z domu Jabłońską (1907–1981), z którą miał córkę i dwóch synów. Od 1985 żonaty z Teresą Drozd-Kuropieską z domu Ryłko (1929–2006)[13][17].
Awanse generalskie
- generał brygady – 1948
- generał dywizji – 1958
- generał broni w stanie spoczynku – 12 października 1988[18]
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (1939)
- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 2 września 1998)[19]
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1994)[20]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1958)
- Order Sztandaru Pracy I klasy (1964)
- Order Krzyża Grunwaldu III klasy (15 lipca 1945)
- Złoty Krzyż Zasługi (1947)
- Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974)
- Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984)
- Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
- Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”
- Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”
- Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”
- Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
- Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
- Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
- Odznaka Grunwaldzka
- Złota Odznaka Kół Młodzieży Wojskowej
Publikacje
- Wspomnienia dowódcy kompanii 1923–1934. Wydawnictwo MON, Warszawa 1971. ISBN 978-83-03-01623-2[21]
- Wspomnienia oficera sztabu 1934–1939. Wydawnictwo MON, Kraków 1972. ISBN 83-03-00670-3[22]
- Obozowe refleksje Oflag II c. Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1974. ISBN 83-03-00962-1[23]
- Misja w Londynie. Czytelnik, Warszawa 1981. ISBN 83-07-00304-0
- Z powrotem w służbie. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1984. ISBN 83-06-01075-2
- Nieprzewidziane przygody. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1988. ISBN 83-08-00891-7[24]
- Od października do marca. BGW Warszawa 1992. ISBN 83-7066-217-X
- Wspomnienia z lat 1956–1968. Cz. 2, Od października do marca w Siłach Zbrojnych. BGW, Warszawa 1994. ISBN 83-7066-582-9
Przypisy
- ↑ a b c d 6 batalion dowodzenia im. gen. broni Józefa Kuropieski. wp.mil.pl, 20 kwietnia 2009. [dostęp 2020-10-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-24)].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 15 sierpnia 1928, s. 275.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931, s. 40.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 28 czerwca 1935, s. 75.
- ↑ a b Dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ Wojsko Polskie – proces członków organizacji „dywersyjno-szpiegowskiej” (m.in. Stanisław Tatar, Jerzy Kirchmayer, Józef Kuropieska, Stefan Mossor, Franciszek Herman). Informacje Departamentu VII o charakterystycznych wypowiedziach pracowników dla Gabinetu Ministra. inwentarz.ipn.gov.pl. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ 65 lat temu gen. Józef Kuropieska został skazany na karę śmierci. dzieje.pl, 25 czerwca 2017. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ a b Zmarł generał Kuropieska. rp.pl, 2 września 1998. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ M.P. z 1957 r. nr 5, poz. 30.
- ↑ Profil na stronie Biblioteki Sejmowej. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ Skład Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 1988–2011. radaopwim.gov.pl. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ „Rzeczpospolita”, 1989, nr 37 (2171), s. 1–2.
- ↑ a b Wyszukiwarka grobów w Warszawie. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ Pierwszy ułan Drugiej Rzeczypospolitej. filmpolski.pl. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ Gawędy starego żołnierza. filmpolski.pl. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ Generał Kuropieska. filmpolski.pl. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ JanuszJ. Królikowski JanuszJ., Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943−1990, t. II, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010, ISBN 978-83-7611-801-7, OCLC 833638240 . , s. 334.
- ↑ Józef Kuropieska. lubimyczytac.pl. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ M.P. z 1998 r. nr 39, poz. 536.
- ↑ M.P. z 1994 r. nr 37, poz. 319.
- ↑ Wspomnienia dowódcy kompanii 1923–1934. lubimyczytac.pl. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ Wspomnienia oficera sztabu 1934–1939. lubimyczytac.pl. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ Obozowe refleksje. Oflag IIC. lubimyczytac.pl. [dostęp 2020-10-21].
- ↑ Nieprzewidziane przygody. lubimyczytac.pl. [dostęp 2020-10-21].
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2020-10-21].
- Generał Józef Kuropieska, AndrzejA. Witkowski, wyd. 1, Warszawa: Iskry, 2000, ISBN 83-207-1654-3, OCLC 47249245 .
Linki zewnętrzne
- Józef Kuropieska – relacja biograficzna (Ośrodek KARTA)