Laki
![]() Laki | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Położenie | |||
Pasmo | |||
Wysokość | 818 m n.p.m. | ||
Położenie na mapie Islandii ![]() | |||
![]() | |||
|
Laki (isl. Lakagígar – Kratery Laki) – wulkan szczelinowy w południowej Islandii, znajdujący się w pobliżu miasteczka Kirkjubæjarklaustur, na południowy zachód od lodowca Vatnajökull. Osiąga wysokość 818 m n.p.m. Kratery tworzą pasmo górskie ciągnące się na długości ponad 25 km. Laki wchodzi w skład kompleksu wulkanicznego Grímsvötn, współtworzonego przez znany z dużej erupcji w roku 934 system szczelin Eldgjá.
Erupcja z 1783 roku i jej skutki
Erupcja o charakterze szczelinowym, trwała od 8 czerwca 1783 do lutego 1784. Lawa wydostawała się z systemu szczelin ze 130 kraterów, rozciągających się z południowego zachodu na północny wschód. Wydostało się z nich łącznie 14–15 km³ lawy, która rozlała się na powierzchni 565 km². Była to największa odnotowana w historii ilość lawy, jaka kiedykolwiek wydostała się podczas jednej erupcji. Oprócz tego, w powietrze wyrzuconych zostało 12,3 km³ materiału piroklastycznego.
Fontanny lawy, sięgające setek metrów wysokości były widoczne z daleka. Lawa wypłynęła na odległość 80 km od szczeliny, pokrywając obszar 580 km² i zalewając koryto rzeki Skaftá. Chmura gazów i popiołów, które zasypały większą część wyspy, dotarła także do kontynentalnej części Europy. Zjawisko to przyczyniło się do obniżenia średniej temperatury powietrza na półkuli północnej o około 1 °C, a w samej Islandii o 5 °C.
Nad znaczną częścią półkuli północnej przez kilka miesięcy utrzymywała się sucha mgła. W Ameryce Północnej nastąpiła mroźna zima – można było zaobserwować nawet spływające rzeką Missisipi aż do Zatoki Meksykańskiej kry lodowe. Lato w 1783 roku było najchłodniejsze od przeszło 400 lat. Według niektórych uczonych, klęska głodu spowodowana erupcją wulkanu doprowadziła do niemal całkowitego wyginięcia eskimoskiego plemienia Kauwerak z północnego zachodu Alaski. Toksyczny obłok spowodował, że w ciągu jednej nocy uschły liście wzdłuż rzeki Ems w Niemczech. W Wielkiej Brytanii liście drzew pokruszyły się, a warzywa zwiędły. Podobne zjawiska obserwowano na terenie obecnych krajów, takich jak Finlandia, Francja, Holandia, Norwegia, Rumunia, Słowacja, Szwecja, Węgry, Włochy. Trującą mgłę zauważono w Portugalii, Tunezji, Syrii, Rosji, Nowej Fundlandii, a także na zachodzie Chin.
Erupcja Laki była największą klęską żywiołową, jaka kiedykolwiek spotkała Islandię. Z powodu następstw wybuchu (takich jak: śmierć bydła, koni, owiec oraz głód) zmarło około 10 000 osób, czyli około 20–25% ludności kraju.
Zobacz też
![]() | Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Laki |
Przypisy
Bibliografia
- Brayshay and Grattan, 1999.
- Demarée and Ogilvie, 2001.
- BBC Timewatch: „Killer Cloud”, 19 January 2007.
- The eruption that changed Iceland forever.
- Volcanology: Iceland’s Doomsday Scenario? – Stone 306 (5700): 1278.
- Jón Steingrímsson: Fires of the Earth, The Laki Eruption (1783-1784), ISBN 9979-54-244-6.
- Jón Steingrímsson: A Very Present Help in Trouble: The Autobiography of the Fire-Priest, ISBN 0-8204-5206-8.
- Volcano Seasons. Weather reports from northern Britain, 1783. [w:] Pastpresented.info [on-line]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-06-29)]. (ang.).
- Richard H. Grove: Global Impact of the 1789–93 El Niño, Nature 393 (1998), 318–319.
- Wood, C.A.: The climatic effects of the 1783 Laki eruption in C. R. Harrington (Ed.): The Year Without a Summer?, Canadian Museum of Nature, Ottawa 1992, s. 58–77.
- Luke Oman, Alan Robock, Georgiy L. Stenchikov, and Thorvaldur Thordarson: High-latitude eruptions cast shadow over the African monsoon and the flow of the Nile, Geophysical Research Letters, Vol. 33, L18711, 2006.
- Icelandic Volcano Caused Historic Famine In Egypt, Study Shows. „ScienceDaily”. November 22, 2006.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i podstawowe informacje. acatte.perso.neuf.fr. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-13)]. (ang.)
- Wybuch wulkanu Laki w latach 1783–1784
- p
- d
- e
|