Powiat wodzisławski
powiat | |||||||
| |||||||
Państwo |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||
TERC | 2415 | ||||||
Siedziba | |||||||
Starosta | Leszek Bizoń | ||||||
Powierzchnia | 286,92 km² | ||||||
Populacja (31.12.2019) • liczba ludności |
| ||||||
• gęstość | 547,5 os./km² | ||||||
Urbanizacja | 66,51% | ||||||
Tablice rejestracyjne | SWD, SWZ[2] | ||||||
Adres urzędu: ul. Bogumińska 244-300 Wodzisław Śląski | |||||||
Szczegółowy podział administracyjny | |||||||
| |||||||
Położenie na mapie województwa![]() | |||||||
49°59′35,88″N 18°25′30,72″E/49,993300 18,425200 | |||||||
| |||||||
Strona internetowa | |||||||
Biuletyn Informacji Publicznej |
Powiat wodzisławski – powiat w Polsce (województwo śląskie), reaktywowany w 1999 r. w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą i największym miastem jest Wodzisław Śląski.
Według danych z 31 grudnia 2019 roku[3] powiat zamieszkiwało 157 088 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 156 939 osób[4].
Podział administracyjny
W skład powiatu wchodzą:
- miasta:
Wodzisław Śląski
Rydułtowy
Radlin
Pszów - gminy wiejskie:
Godów
Gorzyce
Lubomia
Marklowice
Mszana
Historia
Wchodzący w skład powiatu wodzisławskiego obszar bywa często określany terminem ziemia wodzisławska[5][6]. Jest to termin umowny, choć granice powiatu pokrywają się mniej więcej z historycznie ukształtowanym obszarem, zwanym ziemią wodzisławską (poza Rydułtowami, które w latach 1945-1975 należały do powiatu rybnickiego) jednak z Jastrzębiem będącym dziś miastem na prawach powiatu. Rodowód ziemi wodzisławskiej sięga czasów późnego średniowiecza, kiedy to powstało Wodzisławskie Państwo Stanowe. Wzmianka o jego istnieniu pochodzi dopiero z końca XV wieku[5]. W związku z reformą administracyjną Prus w 1742 r. państwo to zostało zlikwidowane i ziemia wodzisławska włączona została do powiatu pszczyńskiego, z zachowaniem pewnej autonomii, a po 1816 r. do powiatu rybnickiego. W latach 1922–1939 południowa granica ziemi wodzisławskiej stanowiła granicę z Czechosłowacją do Olzy i od Olzy w stronę Raciborza z Niemcami[6]. Historycznie teren powiatu leży na Górnym Śląsku[7].
Dnia 1 października 1954 w województwie stalinogrodzkim (katowickim) reaktywowano powiat wodzisławski o granicach zbliżonych do historycznych granic państwa wodzisławskiego. Był to jeden z pierwszych powiatów utworzonych po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat wodzisławski złożyły się 1 miasto i 21 gromad, które wyłączono z powiatu rybnickiego w tymże województwie (w praktyce gromady te należały do powiatu rybnickiego przez zaledwie dwa dni)[8]:
- miasto: Wodzisław Śląski
- gromady: Czyżowice, Godów, Gołkowice, Gorzyce, Jastrzębie Górne[9], Jastrzębie Zdrój[10], Kokoszyce[11], Lubomia, Marklowice, Moszczenica[12], Mszana, Olza, Połomia, Pszów, Radlin, Rogów, Ruptawa[13], Skrzyszów, Syrynia, Turza[14] i Wilchwy[15]
13 listopada 1954 roku Pszów i Radlin otrzymały prawa miejskie[16]. 1 stycznia 1956 roku Jastrzębie Zdrój zostało osiedlem[17], którym pozostało do 1 lipca 1963 roku, kiedy to nadano mu prawa miejskie[18]. 20 grudnia 1956 roku przywrócono województwu stalinogrodzkiemu jego pierwotną nazwę województwo katowickie[19]. 1 stycznia 1957 roku do powiatu wodzisławskiego dołączono gromadę Bzie Zameckie z powiatu pszczyńskiego[20].
Po zniesieniu gromad i osiedli oraz reaktywacji gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku powiat wodzisławski podzielono na 4 miasta i 6 gmin[21]:
- miasta: Jastrzębie-Zdrój, Pszów, Radlin i Wodzisław Śląski
- gminy: Godów, Gorzyce, Lubomia, Marklowice, Mszana i Ruptawa
27 maja 1975 roku, pięć dni przed reformą likwidującą powiaty, miało miejsce przyłączenie jednostek administracyjnych do większych sąsiednich ośrodków miejskich. Spośród 10 jednostek powiatu wodzisławskiego 4 utraciły suwerenność: do Wodzisławia włączono miasta Pszów i Radlin oraz gminę Marklowice (a także miasto Rydułtowy z powiatu rybnickiego), a do Jastrzębia-Zdroju gminę Ruptawa[22] (ponadto gminę Szeroka z powiatu rybnickiego[23]).
Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku zredukowane administracyjnie terytorium zniesionego powiatu wodzisławskiego włączono do nowego województwa katowickiego[24].
Jako pierwsze status miasta odzyskały Rydułtowy: odłączyły się od Wodzisławia 1 stycznia 1992[25]. 30 grudnia 1994 roku status miasta odzyskał Pszów, odtworzono także gminę Marklowice[26]. Nieco później, 1 stycznia 1997 roku, prawa miejskie odzyskał również Radlin[27]. Gminy Ruptawa już nie reaktywowano.
Wraz z kolejną reformą administracyjną przywrócono 1 stycznia 1999 roku w województwie śląskim powiat wodzisławski o obszarze nieco zmodyfikowanym w porównaniu z tym z początku 1975 roku[28]. Do powiatu przybyło miasto Rydułtowy (wcześniej związane z powiatem rybnickim, a w latach 1975-1991 jako dzielnica Wodzisławia[5]) a ubyło miasto Jastrzębie-Zdrój, z którego utworzono miasto na prawach powiatu. Obecnie powiat wodzisławski obejmuje gminy związane przez wieki z miastem Wodzisław Śląski.
Geografia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/POL_Wodzis%C5%82aw_%C5%9Al%C4%85ski_Starostwo_Powiatowe.jpg/220px-POL_Wodzis%C5%82aw_%C5%9Al%C4%85ski_Starostwo_Powiatowe.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/POL_Wodzis%C5%82aw_%C5%9Al%C4%85ski_K%C4%85pielisko_Balaton.jpg/220px-POL_Wodzis%C5%82aw_%C5%9Al%C4%85ski_K%C4%85pielisko_Balaton.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Odra_i_Olza.jpg/220px-Odra_i_Olza.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Coke_ovens_Radlin_Poland.jpg/220px-Coke_ovens_Radlin_Poland.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Halda_w_rydultowach.jpg/300px-Halda_w_rydultowach.jpg)
Powiat wodzisławski leży w województwie śląskim, w jego południowej części, od północy graniczy z miastem Rybnik, od wschodu z powiatem rybnickim i miastem Jastrzębie-Zdrój należącym do 1975 r. do powiatu wodzisławskiego. Od południa granica powiatu stanowi również granicę państwa z Czechami. Od zachodu powiat graniczy z powiatem raciborskim. Na terenie powiatu wodzisławskiego leżą 4 miasta i 5 gmin. Stolicą powiatu jest położone w środku powiatu miasto Wodzisław Śląski. Przez powiat przepływają rzeki Odra, Olza, Lesznica, Nacyna i Szotkówka. W zachodniej części powiatu swoje źródło ma rzeka Sumina, a na wschodnich jego krańcach swe źródła ma rzeka Pszczynka. W powiecie wodzisławskim występują bardzo duże różnice w wysokościach względnych sięgające ponad 100 metrów. W okolicach Rogowa i Bełsznicy roztacza się malowniczy krajobraz na dolinę Odry. Stawy Wielikątu tworzą ponadto doskonały teren dla dzikiego ptactwa. Północna część regionu (od Wodzisławia na północ) to krajobraz górnośląski z kominami zakładów przemysłowych i hałdami.
Kultura i turystyka
Życie kulturalne mieszkańców powiatu skupia się głównie w Wodzisławiu Śląskim w którym mają swe siedziby min. Wodzisławskie Centrum Kultury, Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna, Muzeum Miejskie czy Towarzystwo Miłośników Ziemi Wodzisławskiej. W Wodzisławiu działa również klub piłkarski Odra Wodzisław Śląski, przez wiele lat występujący w Ekstraklasie. Rozpoznawalnym miejscem jest również bazylika w Pszowie oraz Sanktuarium MB Fatimskiej w Turzy Śląskiej, które są jednym z istotniejszych miejsc pątniczych na Śląsku. W powiecie istnieją ścieżki rowerowe, które przebiegają wzdłuż interesujących miejsc w regionie. Obiekty, które można zobaczyć po drodze to m.in. kościoły WNMP w Wodzisławiu, Radlinie, dawny klasztor franciszkanów wraz z gotyckim kościołem Świętej Trójcy, pałace w Wodzisławiu, zabytkowy XV w. drewniany kościół w Łaziskach. Część zabytków ziemi wodzisławskiej została nakazem ówczesnych władz przeniesiona do innych miejscowości (drewniane kościoły w Syryni i Jedłowniku). Latem wypocząć można w nadodrzańskich miejscowościach takich jak np. Olza, Odra, Buków czy Nieboczowy lub skorzystać z leśnego kąpieliska Balaton.
Najważniejsze zabytki i atrakcje turystyczne powiatu
- Wodzisław Śląski
- Pałac Dietrichsteinów z lat 1742-1745, obecnie Muzeum Regionalne i Urząd Stanu Cywilnego
- Zespół klasztorny franciszkanów, kościół pw. Św. Trójcy z XIV wieku i klasztor franciszkański z XVII wieku.
- kościół WNMP z lat 1909–1911. Na fundamentach kościoła gotyckiego z 1599
- Zespół pałacowo-parkowy w Wodzisławiu Śląskim-Kokoszycach (obecnie Dom Rekolekcyjny w Kokoszycach) z 1822
- Baszta Rycerska
- Zabytkowy układ urbanistyczny Starego Miasta
- Kąpielisko leśne Balaton
- Rodzinny Park Rozrywki Trzy Wzgórza
- Rydułtowy
- Radlin
- Kościół WNMP
- Zabytkowe osiedla Emma
- Tężnia w Radlinie
- Szyb kopalniany "Wiktor" projektu Hansa Poelziga[29]
- Pszów
- Bazylika NMP
- Kalwaria Pszowska
- Zabudowania byłej KWK Anna projektu Hansa Poelziga
- Gmina Godów
- Drewniany Kościół Wszystkich Świętych w Łaziskach z XV w.
- Drewniany Kościół św. Anny w Gołkowicach z XIX w.
- Gmina Gorzyce
- Zespół pałacowo-parkowy w Gorzycach XVIII w.
- Zabytkowe osiedle Kolonii Fryderyk z pocz. XX w.
- Sanktuarium Matki Boskiej Fatimskiej w Turzy Śl.
- Gmina Lubomia
- Gmina Marklowice
- Kościół św. Stanisława
- Tropikalna wyspa
- Gmina Mszana
- Kościół NNMP w Połomi
- Zabytkowa plebania w Połomi
- Most autostradowy w Mszanie (najszerszy most w Polsce)
Demografia
Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):
Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | ||||
---|---|---|---|---|---|---|
Osób | % | Osób | % | Osób | % | |
Ogółem | 155 090 | 100 | 79 934 | 51,54 | 75 156 | 48,46 |
Miasto | 103 025 | 66,43 | 53 429 | 34,45 | 49 596 | 31,98 |
Wieś | 52 065 | 33,57 | 26 505 | 17,09 | 25 560 | 16,48 |
- Piramida wieku mieszkańców powiatu wodzisławskiego w 2014 roku[30].
Ludność w latach
- 1999 – 158 570
- 2000 – 158 246
- 2001 – 158 108
- 2002 – 155 389
- 2003 – 155 147
- 2004 – 155 124
- 2009 – ok. 156 tys.
Układ komunikacyjny powiatu
Drogi
Do najważniejszych dróg na terenie powiatu należą:
Kolej
Najważniejsze stacje kolejowe w powiecie wodzisławskim to:
- Wodzisław Śl.
- Rydułtowy
- Olza
Planowana obwodnica powiatu
- Droga Główna Południowa (Pawłowice – Jastrzębie-Zdrój – Mszana – Skrzyszów – Krostoszowice – Wodzisław Śląski – Pszów – Rydułtowy)
Rada Powiatu
Komitet wyborczy | 2002−2006[31] | 2006−2010[32] | 2010–2014[33] | 2014–2018[34] | 2018–2023[35] |
---|---|---|---|---|---|
Sojusz Lewicy Demokratycznej | 7 (SLD-UP) | - | - | - | - |
Ruch Demokracji Lokalnej | 5 | - | - | - | - |
Razem Polsce | 1 | - | - | - | - |
Niezależna Inicjatywa Powiatowa | 7 | 8 | - | - | - |
Forum Samorządowe | 5 | 6 | 2 | - | - |
Inicjatywa Społeczna Wspólnota Samorządowa | 2 | - | - | - | - |
Prawo i Sprawiedliwość | - | 5 | 5 | 10 | 8 |
Demokracja i Samorządność | - | 1 | - | - | - |
Powiatowy Ruch Demokracji Lokalnej | - | 6 | 3 | - | - |
Wspólnota Samorządowa w Powiecie | - | 1 | 5 | 5 | - |
Platforma Obywatelska | - | - | 10 | 9 | 6 (KO) |
Ruch Autonomii Śląska | - | - | 1 | 1 | - |
Ruch Demokracji Samorządowej | - | - | 1 | - | - |
Zgoda i Rozwój | - | - | - | 2 | 3 |
Wspólnota Samorządowa | - | - | - | - | 8 |
Głos Pokoleń | - | - | - | - | 2 |
Samorządy partnerskie
Przypisy
- ↑ Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20] .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. z 2015 r. poz. 669)
- ↑ l, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2019), 31 grudnia 2019 .
- ↑ GUS, Tabl. II. Ludność, ruch naturalny oraz migracje ludności według powiatów w pierwszym półroczu 2020 R., 30 czerwca 2020 .
- ↑ a b c Mirosław Furmanek, Sławomir Kulpa, Zamek wodzisławski i jego właściciele, Wodzisław Śląski 2003.
- ↑ a b Piotr Hojka, Wodzisław Śląski i ziemia wodzisławska w czasie II wojny światowej, Wodzisław Śląski 2011.
- ↑ https://web.archive.org/web/20171201033607/http://www.haus.pl/images/mapa.jpg
- ↑ Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 247.
- ↑ Jastrzębie Górne jest obecnie dzielnicą Jastrzębia-Zdroju.
- ↑ Oryginalna pisownia bez łącznika, obowiązująca w latach 1950.
- ↑ Kokoszyce są obecnie dzielnicą Wodzisławia Śląskiego.
- ↑ Moszczenica jest obecnie częścią Jastrzębia-Zdroju.
- ↑ Ruptawa jest obecnie dzielnicą Jastrzębia-Zdroju.
- ↑ Obecnie pod nazwą Turza Śląska.
- ↑ Wilchwy są obecnie dzielnicą Wodzisławia Śląskiego.
- ↑ Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 254.
- ↑ Dz.U. z 1955 r. nr 45, poz. 299.
- ↑ Dz.U. z 1963 r. nr 23, poz. 132.
- ↑ Dz.U. z 1956 r. nr 58, poz. 269.
- ↑ Dz.U. z 1956 r. nr 58, poz. 276.
- ↑ Polska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.
- ↑ Dz.U. z 1975 r. nr 15, poz. 88.
- ↑ Dz.U. z 1975 r. nr 15, poz. 87.
- ↑ Dz.U. z 1975 r. nr 17, poz. 92.
- ↑ Dz.U. z 1991 r. nr 115, poz. 497.
- ↑ Dz.U. z 1994 r. nr 132, poz. 671.
- ↑ Dz.U. z 1996 r. nr 155, poz. 761.
- ↑ Dz.U. z 1998 r. nr 103, poz. 652.
- ↑ Szyb projektu Hansa Poelziga [online], szlak.radlin.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Powiat wodzisławski w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-21] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe [online], wybory2002.pkw.gov.pl [dostęp 2017-06-12] .
- ↑ Geografia wyborcza - Wybory samorządowe - Państwowa Komisja Wyborcza [online], wybory2006.pkw.gov.pl [dostęp 2017-06-12] .
- ↑ DituelD. Sp. DituelD., Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza - Województwo śląskie - Powiat wodzisławski [online], wybory2010.pkw.gov.pl [dostęp 2017-06-12] .
- ↑ PKW | Samorząd 2014 [online], samorzad2014.pkw.gov.pl [dostęp 2017-06-12] .
- ↑ Wybory samorządowe 2018 [online], wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-10-28] .
Linki zewnętrzne
- Strona powiatu wodzisławskiego
- p
- d
- e
Miasta na prawach powiatu | |
---|---|
Powiaty | |
Inne zagadnienia |
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Wodzisław Śląski
Przynależność wojewódzka |
|
---|---|
Miasta (1954-75*) |
|
Osiedla (1954-72) |
|
Gromady (1954-72) |
|
Gminy wiejskie (1973-75*) |
|
Legenda |
|
- p
- d
- e
miasta na prawach powiatu | |
---|---|
powiaty |
|
miasta | |
gminy miejsko-wiejskie |
|
gminy wiejskie |
|