Transport kolejowy w Bydgoszczy
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Bdg_Dyrekcja_Kolei_01.jpg/220px-Bdg_Dyrekcja_Kolei_01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Dworcowa_-_Bydgoszcz_Glowna_2023_2.jpg/220px-Dworcowa_-_Bydgoszcz_Glowna_2023_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Bydgoszcz_Glowna_bud_w1_5-2015.jpg/220px-Bydgoszcz_Glowna_bud_w1_5-2015.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Bydgoszcz_Wsch%C3%B3d_train_station.jpg/220px-Bydgoszcz_Wsch%C3%B3d_train_station.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Stacja_Bydgoszcz_%C5%81%C4%99gnowo_2023_1.jpg/220px-Stacja_Bydgoszcz_%C5%81%C4%99gnowo_2023_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Mosty_Kolejowe_4a.jpg/220px-Mosty_Kolejowe_4a.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Bydgoszcz_Most_magistrali_w%C4%99glowej_z_poci%C4%85giem.jpg/220px-Bydgoszcz_Most_magistrali_w%C4%99glowej_z_poci%C4%85giem.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Bdg_PKP_Cargo_ul_Sobieszewska_27-2015.jpg/220px-Bdg_PKP_Cargo_ul_Sobieszewska_27-2015.jpg)
Bydgoski węzeł kolejowy jest jednym z większych węzłów kolejowych w Polsce, zlokalizowany w Bydgoszczy, w którym krzyżują się linie wschód-zachód (linia kolejowa nr 18) i północ-południe (linia kolejowa nr 131), w tym ważna z punktu widzenia gospodarczego magistrala węglowa.
Tradycje
Kolejnictwo w Bydgoszczy posiada bogate tradycje, czego wyrazem są następujące fakty:
- w Bydgoszczy powstała pierwsza w świecie Dyrekcja Kolei Państwowych (1849), która do 1895 kształtowała politykę kolejową we wschodnich prowincjach Prus (od Berlina po Kłajpedę), m.in. budową linii kolejowych istniejących na tym obszarze do dnia dzisiejszego;,
- w Bydgoszczy rozpoczęto po raz pierwszy w Polsce rozliczanie kolejowych przewozów międzynarodowych, co miało związek z otwarciem w 1862 Kolei Warszawsko-Bydgoskiej, będącej pierwszym połączeniem Prus (zaboru pruskiego) i Rosji (Królestwa Kongresowego),
- w 1851 powstały jedne z pierwszych na ziemiach polskich duże Warsztaty Kolejowe, których dzisiejszą spuścizną jest holding PESA,
- w Bydgoszczy zachował się w oryginalnej postaci jeden z najstarszych mostów kolejowych w Polsce, zbudowany w 1850-1851,
- w Bydgoszczy nieprzerwanie od roku 1920 (odzyskania niepodległości przez państwo polskie) znajduje się Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych PKP
Historia
Osobny artykuł: Historia kolei w Bydgoszczy.
Historia kolei w Bydgoszczy sięga 1851, kiedy doprowadzono do miasta Pruską Kolej Wschodnią z Krzyża. Linię tą przedłużono w następnych latach do Tczewa i Królewca. W 1862 zbudowano Kolej Warszawsko-Bydgoską, a w latach następnych kilka linii o znaczeniu lokalnym. W 1895 w ciągu linii wiodącej do Chełmży powstał najdłuższy w Niemczech most kolejowo-drogowy w Fordonie. W latach 1929–1930 zbudowano bydgoski odcinek magistrali węglowej – największej inwestycji komunikacyjnej II Rzeczypospolitej, a w 1936 zlokalizowano w mieście zarząd Francusko-Polskiego Towarzystwa Kolejowego S.A. zajmującego się budową i eksploatacją tej linii. W okresie 1965–1989 zelektryfikowano główne linie kolejowe przebiegające przez miasto. Kolej stanowiła w historii Bydgoszczy istotny czynnik miastotwórczy. Lokalizacja dworca w oddaleniu od dotychczasowego centrum miasta przyczyniła się do wytyczenia od podstaw i zabudowy Śródmieścia, zaś Warsztaty Kolejowe, założone w 1851 były w II połowie XIX i w XX wieku okresami największym przedsiębiorstwem przemysłowym w mieście.
Dyrekcja Kolei Wschodniej
Osobny artykuł: Dyrekcja Kolei w Bydgoszczy.
W latach 1849–1895 w Bydgoszczy znajdowała się czołowa instytucja kolejowa we wschodnich prowincjach Prus – Królewska Dyrekcja Kolei Wschodniej. Zajmowała się ona planowaniem, budową, eksploatacją i prowadzeniem ruchu na liniach kolejowych na obszarze położonym na wschód od Berlina i sięgającym po Kłajpedę i Białystok. Po 1895 w Bydgoszczy pozostała Okręgowa Dyrekcja Kolei Państwowych, zaś po 1920 m.in. Centralne Biuro Rozrachunków Kolejowych PKP oraz agendy Pomorskiej DOKP.
Linie kolejowe
Bydgoski węzeł kolejowy tworzą trzy linie kolejowe znaczenia państwowego[1] oraz trzy linie lokalne. Wśród linii znaczenia państwowego znajdują się:
- międzynarodowa linia tranzytu 131 (C-E 65/1) – węglowa magistrala kolejowa Chorzów-Batory – Tczew, łącząca Śląsk z portami w Gdańsku i Gdyni. Przebiega ona przez miasto na kierunku południe-północ, umożliwiając połączenie z Trójmiastem i południem kraju;
- linia magistralna 18: Piła – Bydgoszcz – Toruń – Włocławek – Kutno (dawna Kolej Warszawsko-Bydgoska). Umożliwia ona połączenie Bydgoszczy z Warszawą oraz pośrednio ze Szczecinem i Berlinem;
- kolejowa obwodnica towarowa 201 na odcinku Nowa Wieś Wielka – Bydgoszcz – Maksymilianowo. Zbudowana w latach 1928–1930, omija stację Bydgoszcz Główna od wschodu.
Linie lokalne w Bydgoszczy to:
- 201 na odcinku Maksymilianowo – Kościerzyna – Gdynia;
- 209: Bydgoszcz – Chełmża – Kowalewo Pomorskie;
- 356: Bydgoszcz – Kcynia – Gołańcz – Poznań.
- 745: Bydgoszcz Główna – Czyżkówko
Linia nr 131 i 201 znajdują się w VI paneuropejskim korytarzu transportowym oznaczonym numerem C-E65. Są one jedynymi liniami kolejowymi w regionie kujawsko-pomorskim o znaczeniu międzynarodowym, ponieważ ujęto je w umowie europejskiej AGTC o Ważniejszych Międzynarodowych Liniach Tranzytu Kombinowanego i Obiektach Towarzyszących. Koncentrują one ruch pasażerski (nr 131) i towarowy (nr 201) w kierunku północ-południe. Linia nr 18 umożliwia natomiast transport w kierunku wschód-zachód-południe. Wszystkie linie na terenie miasta są zelektryfikowane, z wyjątkiem linii nr 209 i 356.
Trasa łącząca Bydgoszcz z Toruniem bywa określana jako linia SKM pod nazwą BiT-City.
Mapa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Bydgoski_W%C4%99ze%C5%82_Kolejowy_2018.png/700px-Bydgoski_W%C4%99ze%C5%82_Kolejowy_2018.png)
Jednostki i instytucje związane z kolejnictwem w Bydgoszczy
W Bydgoszczy znajdują się oddziały okręgowe lub rejonowe krajowych spółek kolejowych, m.in.:
- PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. – Zakład Linii Kolejowych[2] (jeden z 23 w Polsce, obejmujący województwo kujawsko-pomorskie)
- PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. – Zakład Maszyn Torowych (Ludwikowo 2)[2]
- PKP Intercity – gniazdo oddziału w Gdyni (peron IV dworca Bydgoszcz Główna).
- PKP Cargo S.A. Zakład Przewozów Towarowych Sekcja Przewozów i Ekspedycji (Zygmunta Augusta 5)
- PKP Cargo S.A. Kasa Towarowa Bydgoszcz (Inwalidów 10)
- PKP Cargo S.A. Centralne Biuro Rozrachunków – od 1922 przy ul. Dworcowej 63 (b. siedzibie Dyrekcji Kolei); od 2011 przy ul. Sobieszewskiej 3
- PKP Energetyka S.A. – Zakład Kujawski (Zygmunta Augusta 7)[3]
- Telekomunikacja Kolejowa – oddział rejonowy
- Komenda Regionalna Straży Ochrony Kolei[4]
W Bydgoszczy znajdują się także duże podmioty gospodarcze, zajmujące się produkcją i usługami na rzecz kolei:
- Przewozy Regionalne Sp. z o.o. – Kujawsko-Pomorski Zakład Przewozów Regionalnych (Dworcowa 104-108)[5]
- Pojazdy Szynowe PESA Bydgoszcz S.A. Holding (zał. 1851) – przedsiębiorstwo zajmujące się budową pojazdów szynowych, autobusów szynowych, tramwajów, wagonów kolejowych, modernizacją i naprawą taboru szynowego. Firma w latach 2005–2015 pozyskała szereg prestiżowych kontraktów w kraju i za granicą;
- Kolejowe Zakłady Łączności Sp. z o.o. (zał. 1920) – producent urządzeń telekomunikacyjnych dla kolei oraz komunikacji miejskiej, od 2013 r. należą do grupy PKP Informatyka; są jedynym polskim producentem i dostawcą kolejowych tablic informacyjnych LCD oraz tablic paletowych, systemu łączności dyspozytorskiej, automatów biletowych, systemów pokładowych do pojazdów, systemów rozgłoszeniowych (megafony i DSO), systemów monitoringu obiektów kolejowych; większość polskich dworców kolejowych wyposażona jest w system tablic informacyjnych KZŁ[6];
- Kolejowe Zakłady Nawierzchniowe COGIFER POLSKA Sp. z o.o. (zał. 1945) – producent i dostawca elementów nawierzchni kolejowej i tramwajowej;
- Zgrzewalnia Szyn
W Bydgoszczy mają siedzibę ogólnopolskie organizacje gospodarcze związane z kolejnictwem: Ogólnopolskie Stowarzyszenie Samorządów na Rzecz Kolei Lokalnych oraz Polska Izba Producentów Urządzeń i Usług na Rzecz Kolei (www).
Od 2015 roku przy Bydgoskiej Szkole Wyższej funkcjonuje jedyne w regionie kujawsko-pomorskim Technikum Kolejowe[7], które nawiązuje do tradycji Technikum Kolejowego im. Mikołaja Kopernika (1952-2007) w budynku Copernicanum w Bydgoszczy[8].
Muzeum
Osobny artykuł: Izba Tradycji Bydgoskich Dróg Żelaznych.
Od 1979 r. przy dworcu Bydgoszcz Główna znajdowała się Ośrodek Muzealny Bydgoskiego Węzła Kolejowego, obecnie prowadzony przez Bydgoskie Towarzystwo Przyjaciół Kolei[9]. W 2012 r. placówka została przeniesiona do dworca Bydgoszcz Wschód
Operatorzy
Operatorami przewozów kolejowych (pasażerskich) w województwie są trzy podmioty: Arriva RP (na liniach nie zelektryfikowanych). Na pozostałych trasach kursują Przewozy Regionalne (pociągi regionalne) oraz PKP InterCity (pociągi międzywojewódzkie)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Bydgoski_Wezel_Kolejowy_anime.gif/350px-Bydgoski_Wezel_Kolejowy_anime.gif)
Dworce i przystanki kolejowe
W granicach administracyjnych miasta znajduje się pięć dworców kolejowych: Główna, Leśna, Wschód, Bydgoszcz Emilianowo (nieczynny) i Bydgoszcz Fordon, a także przystanki: Osowa Góra, Zachód, Rynkowo, Rynkowo Wiadukt, Bielawy, Brdyujście, Łęgnowo, Politechnika, Żółwin (nieczynny). Najbardziej obciążona przewozami pasażerskimi jest stacja Bydgoszcz Główna, odprawiająca ok. 90% podróżnych. Stacja ta jako jedyna w województwie kujawsko-pomorskim jest zaliczona, obok 14 innych dworców w Polsce do kategorii A, co oznacza roczną odprawę podróżnych powyżej 2 mln.
Dworce i przystanki kolejowe w Bydgoszczy[10]:
Nazwa | Perony | Budynek | Kasa | Lokomotywownia | Wieża wodna | Zadaszenie peronów | Semafory | Uwagi |
Bydgoszcz Główna | 7 | użytkowany | czynna | używana | istnieje | wiaty nad peronami | świetlne | 2 obrotnice, tory postojowe, przejście podziemne (pod torami i ul. Zygmunta Augusta), stację wzniesiono w 1851 r. podczas budowy Pruskiej Kolei Wschodniej i wielokrotnie przebudowywano m.in. w latach 1861, 1870, 1915, 1968 |
Bydgoszcz Leśna | 1 | użytkowany | czynna | brak | brak | wiata nad peronami | świetlne | wzniesiono w 1969 r. |
Bydgoszcz Bielawy | 2 | brak | nieczynna | używana | brak | wiata przystankowa | brak | posiada przejście nadziemne |
Bydgoszcz Wschód Towarowa | zamknięty | brak | używana | istnieje | świetlne | wzniesiono w 1929 r. podczas budowy magistrali węglowej | ||
Bydgoszcz Wschód | 2 | zamknięty | nieczynna | brak | istnieje | hala peronowa | świetlne | posiada rampę do załadunku, wzniesiono w 1861 r. podczas budowy Kolei Warszawsko-Bydgoskiej |
Bydgoszcz Brdyujście | 1 | zamknięty | nieczynna | brak | brak | brak | brak | wzniesiono w 1885 r. |
Bydgoszcz Politechnika | 1 | nie istnieje | nieczynna | brak | brak | brak | świetlne | |
Bydgoszcz Fordon | 1 | adaptowany do innych celów | nieczynna | brak | brak | brak | świetlne | wzniesiono w 1885 r. |
Bydgoszcz Łęgnowo | 2 | użytkowany | czynna | brak | nie istnieje | brak | świetlne | wzniesiono przed 1938 r. |
Bydgoszcz Zachód | 2 | użytkowany, poczekalnia | czynna | brak | brak | brak | brak | urządzono po 1938 r. |
Bydgoszcz Osowa Góra | 2 | brak | brak | brak | brak | wiata przystankowa | świetlne | urządzono w 2004 r. |
Bydgoszcz Żółwin | 2 | nie istnieje | brak | brak | brak | brak | brak | wzniesiono w 1929 r. podczas budowy magistrali węglowej, obecnie nieczynna |
Bydgoszcz Emilianowo | 2 | adaptowany do innych celów | nieczynna | brak | nie istnieje | brak | świetlne | wzniesiono w 1942 r., obecnie nieczynna |
Rynkowo Wiadukt | 2 | brak | brak | brak | brak | wiata przystankowa | brak | |
Rynkowo | 2 | nieczynna | brak | brak | brak | świetlne |
Zobacz też
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Pesa.ed74.jpg/200px-Pesa.ed74.jpg)
Przypisy
- ↑ Wyznaczone w Rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie wykazu linii kolejowych o znaczeniu państwowym.
- ↑ a b http://www.plk-sa.pl/kontakt/zaklady-linii-kolejowych/ dostęp 2015-06-25.
- ↑ https://web.archive.org/web/20150626130307/http://www.pkpenergetyka.pl/pl/strona/208 dostęp 2015-06-25.
- ↑ http://www.kgsok.pl/struktura-sok/komendy-regionalne-sok/ dostęp 2015-06-25.
- ↑ http://www.przewozyregionalne.pl/w-regionach,kujawsko-pomorskie,kontakt.html dostęp 2015-05-25.
- ↑ http://www.pkpik.pl/web/guest/grupa-pkp-informatyka;jsessionid=1312C9BA7E08D7D768A6603FD143413F dostęp 2015-06-25.
- ↑ http://kolejowe.edu.pl/ dostęp 2015-06-25.
- ↑ http://www.technikumkolejowe.bydzia.eu/ dostęp 2015-06-25.
- ↑ Zakrzewski Bogdan: 130 lat bydgoskiej kolei. [w:] Kalendarz Bydgoski 1980.
- ↑ http://www.kolej.one.pl//index.php?dzial=stacje&id=25 ogólnopolska baza kolejowa.
Bibliografia
- Bacierelli, Krystyna: Drzewiej do Gdańska za darmo się jechało, [w:] Kalendarz Bydgoski 1973.
- Biegański Zdzisław, Grzegorz M. (red.): Bydgoszcz – 650 lat praw miejskich, Bydgoszcz 1996.
- Biskup, Marian (red.): Historia Bydgoszczy, Tom I do roku 1920, Bydgoskie Towarzystwo Naukowe Warszawa-Poznań 1991.
- Biskup, Marian (red.): Historia Bydgoszczy, Tom II 1920-1939, Bydgoskie Towarzystwo Naukowe 1999.
- Biskup, Marian (red.): Historia Bydgoszczy, Tom II część druga 1939–1945, Bydgoskie Towarzystwo Naukowe 2004.
- Czajkowski, Edmund: 134 bydgoskiego węzła kolejowego, [w:] Kalendarz Bydgoski 1985.
- Jastrzębska-Puzowska Iwona, Winter Piotr: Budynek dawnej Dyrekcji Kolei Wschodniej w Bydgoszczy, [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu, Zeszyt 1, Bydgoszcz 1996.
- Kotlarz, Grzegorz: Budowa bydgoskiego odcinka magistrali węglowej Herby Nowe – Gdynia w latach 1928–1930, [w:] Kronika Bydgoska XXI (1999), Bydgoszcz 2000.
- Lijewski, Teofil: Geografia transportu Polski, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 1977.
- Michalski, Stanisław (red.): Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980, Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988.
- Mierzyński, Jan: 125 rocznica powstania dyrekcji kolejowej w Bydgoszczy, [w:] Kronika Bydgoska V (1971-1973), Bydgoszcz 1980.
- Niezgódka, Arkadiusz: Pojazdy na szynach, [w:] Kalendarz Bydgoski 2004.
- Piątkowski, Andrzej: Kolej Wschodnia w latach 1842–1880, Ośrodek Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego w Olszynie Olsztyn 1996.
- Piątkowski, Andrzej: Etapy pruskiej polityki kolejowej w XIX wieku, [w:] Zapiski historyczne TNT LXVI Rok 2001 z. 4.
- Podgóreczny, Józef: Bydgoski Węzeł Kolejowy, [w:] Kalendarz Bydgoski 1969.
- Skowroński, Mieczysław: Zakłady i warsztaty kolejowe w Bydgoszczy w okresie międzywojennym (1920-1939), [w:] Kronika Bydgoska VII (1976-1979), Bydgoszcz 1986.
- Widernik, Mieczysław: Magistrala węglowa Śląsk-Gdynia i jej znaczenie w okresie międzywojennym, [w:] Zapiski historyczne TNT XLXIX Rok 1984 z. 2.
- Zakrzewski, Bogdan: 130 lat bydgoskiej kolei, [w:] Kalendarz Bydgoski 1980.
Linki zewnętrzne
- Kolej w Bydgoszczy dawniej i dziś. archeo.kolej.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-19)].
- p
- d
- e
Środki transportu |
|
---|---|
Przewoźnicy | |
Organizatorzy | |
Inne |
|
- p
- d
- e
czynne |
| ||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
nieczynne |
|
- p
- d
- e
Warunki naturalne | |
---|---|
Podział administracyjny | |
Ludność | |
Historia |
|
Turystyka |
|
Gospodarka | |
Transport |
|
Kultura | |
Pozostałe |