Cieszanów
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
Rynek z kościołem parafialnym w Cieszanowie | |||||
| |||||
Państwo |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | lubaczowski | ||||
Gmina | Cieszanów | ||||
Prawa miejskie | 1590 | ||||
Burmistrz | Zdzisław Zadworny[1] | ||||
Powierzchnia | 15,06 km² | ||||
Populacja (31.12.2017) • liczba ludności • gęstość | |||||
Strefa numeracyjna | (+48) 16 | ||||
Kod pocztowy | 37-611 | ||||
Tablice rejestracyjne | RLU | ||||
Położenie na mapie gminy Cieszanów ![]() | |||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||
Położenie na mapie województwa podkarpackiego ![]() | |||||
Położenie na mapie powiatu lubaczowskiego ![]() | |||||
![]() | |||||
TERC (TERYT) | 1809024 | ||||
SIMC | 0972051 | ||||
Urząd miejski Rynek 137-611 Cieszanów | |||||
| |||||
| |||||
Strona internetowa | |||||
BIP |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Cieszan%C3%B3w%2C_cerkiew_%C5%9Bw._Jerzego_%28HB3%29.jpg/238px-Cieszan%C3%B3w%2C_cerkiew_%C5%9Bw._Jerzego_%28HB3%29.jpg)
Cieszanów (ukr. Цішанів) – miasto w woj. podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Cieszanów. Położony na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, nad rzeką Brusienką. Leży w dawnej ziemi bełskiej[4].
Według danych z 1 stycznia 2018 Cieszanów liczył 1940 mieszkańców[2].
Miejscowość jest siedzibą dekanatu Cieszanów i parafii św. Wojciecha[5].
Historia
Cieszanów uzyskał prawa miejskie 14 maja 1590 dzięki staraniom Stanisława Cieszanowskiego, herbu Jelita, starosty samborskiego. W 1672 hetman wielki koronny Jan Sobieski pod Cieszanowem stoczył zwycięską potyczkę z Tatarami. Miasto jest ośrodkiem handlowo-usługowym, znajduje się tu kościół z XIX wieku.
Od 1867 do końca 1922 miasto było siedzibą urzędu starostwa powiatu cieszanowskiego. W 1909 roku liczba ludności powiatowego miasta Cieszanowa, wynosiła 3232 osoby. Po I wojnie światowej w 1921 roku – 2282 osób, do liczby 3600 mieszkańców w 1939 roku.
W latach dwudziestych XX wieku w Cieszanowie powstał Związek Strzelecki. O zawiązaniu oddziału z ukonstytuowanym zarządem starostwo lubaczowskie poinformował Zarząd Główny ZS 9 lutego 1931 r.[6].
12 września 1939 roku miasto zajęły wojska niemieckie. Cieszanów został przekazany Armii Czerwonej, 28 września 1939 roku po ustaleniu linii demarkacyjnej został włączony pod okupację niemiecką. Podczas okupacji hitlerowskiej, w marcu 1942 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 5000 Żydów. W sierpniu 1942 roku zostali wywiezieni do obozu zagłady w Bełżcu, część została zamordowana w Wierzbicy[7].
W latach 1939–1947 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali w mieście lub w jego pobliżu 65 Polaków, w tym 45 w dniu 3 maja 1944, kiedy to miasto zostało zaatakowane i częściowo spalone przez kureń UPA Iwana Szpontaka[8][9]. W nocy z 3 na 4 maja 1944 r. zamordowano 45 mieszkańców Cieszanowa. Spalono 90% zabudowań miasta. Sotnia Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) dowodzona przez Iwana Szpontaka „Zalizniaka” wkroczyła do opustoszałego Cieszanowa dokonując licznych podpaleń. Mordowano głównie przedstawicieli narodowości polskiej[10]. Pamięć o tym wydarzeniu jest kultywowana przez społeczność lokalną Cieszanowa[11]. Został temu poświęcony film dokumentalny[12].
W Cieszanowie już 1 sierpnia 1944 roku ukonstytuowała się z inicjatywy przedwojennych członków cieszanowskiej Rady Miejskiej oraz komendanta cieszanowskiej placówki AK ppor. Franciszka Szajowskiego ps. Kruk samorzutnie Miejska Rada Narodowa (MRN). Na jej czele stanął Paweł Lisowski, który od 7 sierpnia pełnił również funkcję burmistrza miasta. Cieszanów wszedł w skład powiatu lubaczowskiego w województwie rzeszowskim. W 1945 roku burmistrzem miasta został Jan Kopf, a przewodniczącym Miejskiej Rady Narodowej Jerzy Cwynar. W ramach usuwania osób związanych w podziemiem antykomunistycznym ze struktur administracji i na skutek powstania w Cieszanowie komórek PPR i PPS w 1947 roku funkcję burmistrza objął Michał Kotowicz, a przewodniczącym Rady został Antoni Piotrowski[13].
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. przemyskiego.
Transport
Miasto znajduje się na skrzyżowaniu dwóch dróg wojewódzkich:
Kultura
Formą promocji miasta jest organizowany od 2010 roku „Cieszanów Rock Festiwal”[14].
Miasta partnerskie
Kaluža[potrzebny przypis]
Capannoli[potrzebny przypis]
Żółkiew[potrzebny przypis]
Diósd[potrzebny przypis]
Argenbühl[potrzebny przypis]
Demografia
- Piramida wieku mieszkańców Cieszanowa w 2014 roku[15].
Zobacz też
- Stara synagoga w Cieszanowie
- Synagoga w Cieszanowie
- Cmentarz żydowski w Cieszanowie
- Cerkiew św. Jerzego w Cieszanowie
- Parafia św. Wojciecha w Cieszanowie
Przypisy
- ↑ Wybory Samorządowe 2024 [online], wybory.gov.pl [dostęp 2024-05-14] (pol.).
- ↑ a b Cieszanów w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 r.
- ↑ Maurycy Horn: Walka klasowa i konflikty społeczne w miastach Rusi Czerwonej w latach 1600–1647 na tle stosunków gospodarczych. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1972, s. 22.
- ↑ Opis parafii na stronie diecezji
- ↑ Adam Szajowski: Związek Strzelecki w Lubaczowie. Rzeszów: Wydawnictwo Edytorial, 2017, s. 172. ISBN 978-83-65551-46-7. (pol.).
- ↑ Geoffrey P.G.P. Megargee Geoffrey P.G.P. (red.), Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, t. II, part A, s. 629 .
- ↑ Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Krzysztof Bulzacki: Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim w latach 1939–1947. Wrocław: Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, 2006, s. 462-463. ISBN 83-85865-17-9. OCLC 77512897. (pol.).
- ↑ Stanisław Jastrzębski: Ludobójstwo nacjonalistów ukraińskich na Polakach na Lubelszczyźnie w latach 1939-1947. Wrocław: Wydawnictwo ,,Nortom”, 2007, s. 264. ISBN 978-83-89684-04-2. (pol.).
- ↑ Róg Tomasz, Gmina Cieszanów i jej mieszkańcy w latach 1939–1947, Cieszanów 2014, s. 178-211.
- ↑ Adam Szajowski. To było w maju. Ewakuacja i spalenie Cieszanowa w V 1944 r.. „Kresowiak Galicyjski”. 5(114) (Magazyn Publicystyczno-Informacyjny Powiatu Lubaczowskiego), s. 11, 1-06-2006. "Rzeszów, ul. Zbyszewskiego 8/25": Wydawnictwo Kresowiak. ISSN 1426-4773. 334596. [dostęp 2024-04-20]. (pol.).
- ↑ Zagłada miasteczka Cieszanów 3/4 maja 1944 roku. Tomasz Róg, Krystian Kłysewicz. IPN Oddział w Rzeszowie. Miejska Biblioteka Publiczna w Cieszanowie, Cieszanów. 16 września 2022. 20 minuta. [dostęp 2024-04-20].
- ↑ Czachur Waldemar, Jak feniks z popiołów. Cieszanów i okolice w latach 1944–1950. Cieszanów, s. 141.
- ↑ Strona festiwalu.
- ↑ Cieszanów w liczbach. Cieszanów - Dane demograficzne [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
Linki zewnętrzne
- Cyfrowe Archiwum Tradycji Lokalnej – Cieszanów. mbp.cieszanow.archiwa.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-29)].
- Cieszanów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 693 .
- Historia Żydów w Cieszanowie. sztetl.org.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)]. na portalu Wirtualny Sztetl
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Cieszanów
Miasto |
|
---|---|
Wsie |
|
Części miasta |
|
Części wsi |
|
Przysiółek wsi |
|
- p
- d
- e
Miasta | |
---|---|
Gminy miejskie | |
Gminy miejsko-wiejskie |
|
Gminy wiejskie |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Lubaczów
Przynależność wojewódzka |
|
---|---|
Miasta / Prawa miejskie (← 1923–34 →) |
|
Miasteczka (← 1923–34) | |
Gminy miejskie (← 1923–39 i 1944–75) |
|
Gminy wiejskie zbiorowe (1934–39, 1944–54 i 1973–75) |
|
Gromady (1954–72) |
|
Legenda |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Zamość
Przynależność wojewódzka |
|
---|---|
Miasta |
|
Gminy wiejskie (1867–1954 i 1973–75) |
|
Gromady (1954–72) |
|
- ↑ oprócz gmin Frampol, Goraj i Nielisz, oraz części gmin Mokre, Radecznica, Sułów, Stary Zamość, Tereszpol i Zamość (pozostały w gub. lubelskiej)
- p
- d
- e
Miasta na prawach powiatu | |
---|---|
Miasta powiatowe | |
Miasta gminne |
|