Konstal 102Na
![]() Zabytkowy tramwaj 102Na w Częstochowie (2015) | |||
Dane ogólne | |||
Kraj produkcji |
| ||
---|---|---|---|
Producent | Konstal | ||
Miejsce produkcji | |||
Lata produkcji | 1970–1973 | ||
Dane techniczne | |||
Liczba członów | 2 | ||
Długość | 19 300 mm | ||
Szerokość | 2400 mm | ||
Wysokość | 3076 mm | ||
Masa | 25 900 kg | ||
Rozstaw wózków | 1000 mm | ||
Rozstaw osi w wózkach | 1900 mm | ||
Układ osi | Bo′2′Bo | ||
Moc silników | 4 × 41,5 kW | ||
Napięcie zasilania | 600 V | ||
Prędkość maksymalna | 55 km/h | ||
Przyspieszenie | 1 m/s² | ||
Wnętrze | |||
Liczba miejsc siedzących | 32 | ||
Liczba miejsc ogółem | 185 | ||
|
Konstal 102Na – dwuczłonowy tramwaj normalnotorowy, wytwarzany w latach 1970–1973 przez zakłady Konstal w Chorzowie. Stanowi modyfikację tramwaju Konstal 102N. Wersje wąskotorowe (102NaW i 803N) produkowano w latach 1973–1974. Ogółem wyprodukowano 600 wagonów, które w całości dostarczono do miast ówczesnej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Konstrukcja
102Na to dwuczłonowy, jednokierunkowy, sześcioosiowy, normalnotorowy, silnikowy wagon tramwajowy. W porównaniu ze 102N powrócono do kształtu ścian czołowych montowanych wcześniej w wozach 13N. Skrajne wózki są napędowe, a wózek środkowy, na którym opierają się obydwa człony, jest toczny. Początkowo wózki zabezpieczone były osłonami, które jednak z czasem usunięto[1]. Przegub łączący obydwa człony znajduje się nad środkowym wózkiem. Do wnętrza każdego z członów z prawej strony nadwozia prowadzi dwoje czteroczęściowych drzwi harmonijkowych. Projekt wizualny tramwaju 102Na został stworzony przez Instytut Wzornictwa Plastycznego[2].
Wewnątrz tramwaju zamontowano siedzenia w układzie 1+1 kryte skajem. Podłogę wyłożono wykładziną z gumy. Oświetlenie przedziału pasażerskiego stanowią połączone szeregowo żarówki chronione półkolistymi kloszami. Wentylację wnętrza umożliwiały przesuwne plastikowe szybki w górnych częściach okien oraz uchylne klapy dachowe[3].
W tramwaju 102Na zamontowano wyposażenie elektryczne z rozruchem oporowym. W skrajnych wózkach znajdują się po dwa szeregowe silniki prądu stałego typu LTb-220 (każdy napędza jedną oś). Zastosowano hamulce elektrodynamiczne, elektromagnetyczne oraz szynowe. Środkowy wózek posiada dodatkowo hamulec tarczowy[1]. Prąd elektryczny o napięciu 600 V DC (w konurbacji górnośląskiej 660 V DC) pobierany jest z sieci trakcyjnej za pomocą pantografu OTK-1 umieszczonego na dachu z przodu pierwszego członu. Niskonapięciowe obwody pulpitu motorniczego są zasilane z przetwornicy wirowej napięciem 40 V DC. Sterowanie tramwajem odbywa się za pomocą nastawnika jazdy w formie korbki, posiadającego 22 pozycje jazdy, 20 pozycji hamowania i pozycję 0. Z przodu tramwaju umieszczono jeden okrągły reflektor, a na ściankach przedniej i tylnej gniazda sterowania wielokrotnego[2].
Produkowane odmiany
102NaW
Wąskotorowa wersja 102Na otrzymała oznaczenie 102NaW[3]. Prototypowym egzemplarzom nadano numery 876 i 877. Ciekawostką był zamontowany w seryjnych egzemplarzach system nagłaśniający złożony z mikrofonu, głośników i wzmacniacza[4].
102Nb
W 1971 r. stworzono podtyp 102Nb, charakteryzujący się brakiem gniazd sterowania wielokrotnego. Takie oznaczenie nie przyjęło się jednak i zamiast niego stosowano standardowe 102Na[2].
102Nd
Dla Wrocławia wyprodukowano w roku 1973 wersję 102Nd, różniącą się przełączaniem silników trakcyjnych podczas rozruchu, nieprzystosowaniem do jazdy w trakcji wielokrotnej i drobnymi szczegółami konstrukcyjnymi (m.in. montaż wiązki przewodów elektrycznych na dachu oraz zastosowanie trójpłatowych drugich i trzecich drzwi). Ostatni tramwaj tego typu został zezłomowany w lutym 2018 roku przez osobę prywatną, która odkupiła go za 5 tys. złotych od Towarzystwa Miłośników Wrocławia[5].
803N
Wąskotorowa odmiana tramwaju 102Nd i następca 102NaW[3].
Modernizacje
Typ | Modernizacja | Modernizacja w latach | Eksploatacja |
---|---|---|---|
Konstal 102NaD | przebudowa na doczepy czynne | 1983–1985 | Kraków |
– | montaż dwóch reflektorów, siedzeń z laminatu, przycisków otwierania drzwi przez pasażerów | lata 90. XX wieku | Szczecin |
– | likwidacja prawej połówki pierwszych drzwi i dolnych szybek we wszystkich drzwiach, montaż dwóch reflektorów | lata 90. XX wieku | Konurbacja górnośląska |
Konstal 102Na G-089 | przebudowa na dwukierunkowy | 1996 | Wrocław |
Konstal 803N mod. | przebudowa wnętrza, nowy wygląd | 1997–2005 | Łódź |
Kraków
Osobny artykuł: Konstal 102NaD.
W Krakowie w latach 1983–1985 pięć wagonów 102Na przebudowano na doczepy czynne. Modernizacji poddano pojazdy, których przody zostały uszkodzone w wyniku wypadków. Przebudowane wagony oznaczono symbolem 102NaD. Kursowały wyłącznie w Krakowie.
Łódź
Osobny artykuł: Konstal 803N mod..
Wersje wąskotorowe 803N poddane zostały w Łodzi gruntownym modernizacjom na typ Konstal 803N mod. Wymieniona została struktura nośna pudeł i okna na podobne do stosowanych w wagonach 805Na. Sylwetka wagonu uległa modyfikacjom z kształtów obłych na kanciaste, a całość wyciszono. Wewnątrz zamontowano podwójne siedzenia pokryte materiałem oraz kabinę motorniczego, unowocześniono także wystrój wnętrza. W wyniku przebudowy liczba miejsc siedzących wzrosła z 30 do 44. Wersja zmodernizowana eksploatowana była w Łodzi wyłącznie na liniach podmiejskich przez Międzygminną Komunikację Tramwajową. Tramwaje w wersji oryginalnej były natomiast użytkowane przez Tramwaje Podmiejskie. 31 marca 2012 roku zakończono ich eksploatację w obu spółkach, a zarazem i w całej Polsce. Część wagonów miała zostać zachowana jako pojazdy zabytkowe.
Dostawy
Państwo | Miasto | Typ | Lata dostaw | Liczba | Numery taborowe | Uwagi | |
---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | Bydgoszcz | 102Na | 1973–1974 | 20 | [6] | ||
Częstochowa | 102Na | 1970–1972 | 18 | [7] | |||
Gdańsk | 102Na | 1970-1973 | 45 | 1105-1149 (w późniejszych latach 03105-03149 | [8] | ||
Gorzów Wielkopolski | 102Na | 1972–1973 | 5 | 14, 16, 17, 24, 25 | [9] | ||
Konurbacja górnośląska | 102Na | 1970 | 128 | 151–249 | [10] | ||
Kraków | 102Na | 1970–1974 | 58 | 208–265 | wagony nr 213, 222, 244 przebudowano na doczepy 102NaD | [11] | |
Łódź | 102NaW | 1972–1973 | 20 | 876–895 | 876 i 877 – prototypy | [4] | |
803N | 1973–1975 | 139 | 896–939, 461–487, 940–999 | [12] | |||
Poznań | 102Na | 1970–1973 | 65 | 601–630 | [13][14] | ||
Szczecin | 102Na | 1971–1972 | 30 | 601–630 | [15] | ||
Toruń | 803N | 1974 | 10 | 201–210 | [16] | ||
Wrocław | 102Na | 1970–1973 | 80 | 2003–2082 | pominięto numery 2041 i 2050 | [2] | |
102Nd | 1973 | 22 | 2083–2104 | [2] | |||
Łączna liczba: | 640 |
Eksploatacja
Tramwaje 102Na eksploatowane były w większości miast Polski dysponujących komunikacją tramwajową, obecnie w prawie wszystkich miastach w Polsce są wycofane z użycia.
Pierwszym miastem, które zakończyło liniową eksploatację pojazdów typu 102N i 102Na był Gdańsk. W 1988 roku dokonano wymiany 43 sztuk wagonów 102Na oraz 3 sztuk wagonów 102N na 46 sztuk wagonów 105N wyprodukowanych w latach 1976–1978 pomiędzy WPK Gdańsk (poprzednik spółki GAiT), a MPK Kraków[17]. We wrześniu 2008 roku wycofano z eksploatacji wagony w GOP-ie. Przedostatnim miastem eksploatującym te tramwaje liniowo był Wrocław, gdzie ostatnią planową jazdę tramwaj 102Na odbył 17 maja 2011 roku. W Poznaniu tramwaj 102Na eksploatowany był liniowo na linii numer 3 do roku 2013.
Od 29 czerwca do 15 września 2019 w dni wolne od pracy tramwaj 102Na pojawił się w ruchu planowym na linii nr 8 w Gdańsku.
W 1974 w Krakowie, przy współpracy fachowców przedsiębiorstwa komunikacyjnego ze Szczecina, uruchomiono eksploatację wagonów 102Na w trakcji ukrotnionej (m.in. linie 4, 22). Później stosowano ją także w innych miastach (m.in. linie 0, 7, 15, 37 i 40 w GOP, linie nr 14 i 17 we Wrocławiu). Było to bardzo praktyczne rozwiązanie problemu stałego braku motorniczych z jakim przedsiębiorstwa komunikacyjne w Polsce borykały się w latach 70. i 80. ubiegłego wieku. Ostatnim miastem, w którym eksploatowano składy 102Na w ten sposób był Szczecin, w którym duża pojemność takiego składu była niezbędna do obsługi komunikacyjnej Cmentarza Centralnego w okresie dnia Wszystkich Świętych.
Szczecin
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Konstal_102Na_606%2C_Museum_of_Technology_and_Transport%2C_Szczecin%2C_2022.jpg/220px-Konstal_102Na_606%2C_Museum_of_Technology_and_Transport%2C_Szczecin%2C_2022.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Konstal_102Na_606%2C_Museum_of_Technology_and_Transport%2C_Szczecin%2C_2022_19.jpg/220px-Konstal_102Na_606%2C_Museum_of_Technology_and_Transport%2C_Szczecin%2C_2022_19.jpg)
Pierwsze 10 wagonów typu 102Na dostarczono do Szczecina w 1971 roku. Nowym tramwajom nadano numery taborowe z zakresu 601–610 i przydzielono do zajezdni Pogodno. Rok później zakupiono kolejnych 20 tramwajów typu 102Na, które otrzymały numery taborowe 611-630. Niektóre z nich kursowały w składach podwójnych w związku z niedoborem motorniczych. Na początku lat 90. XX wieku remont wyeksploatowanych tramwajów powierzono warsztatom tramwajowym w Krakowie: z 28 czynnych egzemplarzy 11 rozebrano na części zamienne, a 16 skierowano do remontu. Oprócz tego do modernizacji przekazano także 7 używanych tramwajów 102Na, 803N i 102N zakupionych w innych miastach w Polsce. Zakres modernizacji tramwajów obejmował zastąpienie pojedynczego reflektora dwoma nowymi i montaż nowych kierunkowskazów, wymianę siedzeń, montaż przycisków indywidualnego otwierania drzwi. Po remoncie zmieniono miejsce ich garażowania z zajezdni Pogodno na zajezdnię Niemierzyn. W 2004 r. przeniesiono je z powrotem na Pogodno w związku z likwidacją zajezdni Niemierzyn. Zakup używanych tramwajów typu Tatra KT4DtM z Berlina pozwolił na wycofanie z eksploatacji tramwajów typu 102Na będących już w złym stanie technicznym. Ostatnie tramwaje 102Na zakończyły służbę liniową 28 lutego 2007 r. Do celów muzealnych zachowano wagony nr 604 (oczekuje na renowację) i 606 (eksponat Muzeum Techniki i Komunikacji)[15].
Wagony historyczne
Pochodzenie | Numer taborowy | Obecny właściciel | Typ | Rok produkcji | Historyczny od roku | |
---|---|---|---|---|---|---|
Częstochowa | 628 | MPK Częstochowa | 102Na | 1970 | 2013 | [18] |
konurbacja górnośląska | 169 | Tramwaje Śląskie | 102Na | 1970 | ? | [19] |
Kraków | 210 | MPK Kraków | 102Na | 1970 | ? | [20] |
Łódź | 2 | KMST | 803N | 1973 | 2012 | [21] |
37 | 803N | 1973 | 2012 | [22] | ||
Poznań | 71 | MPK Poznań | 102Na | 1970 | 2013 | [23] |
42 | Tramwaje Warszawskie | 102Na | 1971 | 1998 | [24] | |
Szczecin | 604 | MTiK | 102Na | 1970 | 2006 | [25] |
606 | 102Na | 1971 | 2006 | [26] | ||
Wrocław | 2069 | KSTM | 102Na | 1972 | 2010 | [27] |
1105 | GAiT | 102Na | 1970 | 2009 | [28] | |
2061 | Prywatny właściciel (wagon stacjonuje w Gdańsku) | 102Na | 1972 | ? | [29] |
Galeria
- Pulpit motorniczego
- Kabina motorniczego
- Sprzęg Alberta
- Wózek napędowy
- Zabytkowy 102Na w Poznaniu, 2020
-
- Wnętrze łódzkiego 803N należącego do spółki Tramwaje Podmiejskie
- 803N w Toruniu, lata 80.
- Wagon doczepny 102NaD w Krakowie
- Zabytkowy 102Na w Gdańsku (ex 2007 w MPK Wrocław)
- 102Na w Krakowie, 2005
- 102Na w Warszawie, 2008
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Konstal 102Na #2069 [online], Klub Sympatyków Transportu Miejskiego we Wrocławiu (pol.).
- ↑ a b c d e Konstal 102Na [online], wroclawskakomunikacja.pl [dostęp 2024-02-10] .
- ↑ a b c Arkadiusz Lubka, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Kolpress, 2011, s. 86.
- ↑ a b Łódzkie tramwaje i autobusy – 102NaW [online], mkmlodz.webd.pl [dostęp 2024-02-10] .
- ↑ Wrocław: Unikatowy tramwaj trafił na złom, „Radio Wrocław” [dostęp 2018-02-07] (pol.).
- ↑ Krótka historia tramwajów 803N w Bydgoszczy [online], Stowarzyszenie na rzecz rozwoju transportu publicznego w Bydgoszczy, 9 kwietnia 2014 [dostęp 2024-02-10] (pol.).
- ↑ Zabytkowy tramwaj 102Na wygląda jakby wyjechał z fabryki (zdjęcia) [online], wCzestochowie.pl [dostęp 2024-02-10] .
- ↑ 102NA z 1970 r. [online], Gdańskie Autobusy i Tramwaje [dostęp 2024-02-10] (pol.).
- ↑ Gorzów Wielkopolski, Konstal 102Na – Lista pojazdów [online], transphoto.org [dostęp 2024-02-10] (pol.).
- ↑ WPK » Baza taboru [online], tabor.wpk.katowice.pl [dostęp 2024-02-10] .
- ↑ www.kmk.krakow.pl – Konstal 102Na [online], www.kmk.krakow.pl [dostęp 2024-02-10] .
- ↑ Łódzkie tramwaje i autobusy – 803N [online], mkmlodz.webd.pl [dostęp 2024-02-10] .
- ↑ kmpk.cba.pl » Konstal 102Na [online], www.kmpk.cba.pl [dostęp 2024-02-10] .
- ↑ 102Na „Księżniczka” [online], MPK Poznań [dostęp 2024-02-10] (pol.).
- ↑ a b Encyklopedia: Konstal 102Na [online], Serwis KOMIS, 5 grudnia 2004 [dostęp 2024-02-10] (pol.).
- ↑ 2024 – rok rocznic [online], mzk-torun.pl [dostęp 2024-02-10] .
- ↑ http://tramwaje.gdanskie.info/tabor tramwaje.gdanskie.info.
- ↑ Konstal 102Na #628. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-04]. (pol.).
- ↑ Konstal 102Na #169. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-05]. (pol.).
- ↑ Konstal 102Na #210. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-06)]. (pol.).
- ↑ Konstal 102Na #2. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-05]. (pol.).
- ↑ Konstal 102Na #37. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-05]. (pol.).
- ↑ Tabor historyczny czynny – tramwaje. kmps.org.pl. [dostęp 2018-01-04]. (pol.).
- ↑ Konstal 102Na #42. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-05]. (pol.).
- ↑ Konstal 102Na #604. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-05]. (pol.).
- ↑ Konstal 102Na #606. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-05]. (pol.).
- ↑ Konstal 102Na #2069. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-04]. (pol.).
- ↑ Konstal 102Na #3007. Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-04]. (pol.).
- ↑ Konstal 102Na #2061. Phototrans.eu. [dostęp 2021-07-04]. (pol.).
- p
- d
- e
Tramwaje |
| ||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Wagony metra |
| ||||||||||
Lokomotywy kopalniane |
| ||||||||||
Wagony towarowe |
|
1 – prototyp, 2 – produkcja seryjna