Tramwaje w Gliwicach
tramwaj | |||
![]() Gliwice – Linia numer 4 – Konstal 105Na na ulicy Daszyńskiego ostatniego dnia przed zawieszeniem kursowania tramwajów na tej części linii. | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Lokalizacja | Gliwice | ||
Operator | |||
Liczba linii | 2 | ||
Lata funkcjonowania | od 1894 | ||
Infrastruktura | |||
![]() Mapa z przebiegiem linii tramwajowych na terenie Gliwic Linie czynne Linie zlikwidowane | |||
Długość sieci | 250 m | ||
Rozstaw szyn | 1435 mm | ||
Napięcie zasilania | 660 V DC | ||
Liczba zajezdni | 1 | ||
Liczba przystanków | 1 | ||
|
Tramwaje w Gliwicach – element systemu komunikacji tramwajowej konurbacji górnośląskiej funkcjonujący na terenie Gliwic, będący częścią sieci należącej do Tramwajów Śląskich.
Obecnie jest to najkrótsza czynna miejska sieć tramwajowa w Polsce. Czynny jest wyłącznie około 250-metrowy odcinek od zajezdni tramwajowej, mieszczącej się w gliwickiej dzielnicy Zatorze, do granicy Gliwic i Zabrza, na którym znajduje się jeden przystanek. Na ostatniej czynnej linii na terenie Gliwic tramwaje zostały zlikwidowane (zawieszone) 1 września 2009 roku i zastąpione przez autobusy.
Informacje ogólne
Długość torów od pętli tramwajowej na terenie dzielnicy Wójtowa Wieś do granicy Gliwic wynosiła około 8,5 km. Gliwicki odcinek linii zawierał 3 odcinki jednotorowe.
Historia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Gleiwitz_-_Klosterstra%C3%9Fe.jpg/220px-Gleiwitz_-_Klosterstra%C3%9Fe.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/WPK_Katowice_Tramwaj%2C_Linia_4_Gliwice.Konstal_105N_Tram_no._373._May_1991_-_Flickr_-_sludgegulper.jpg/220px-WPK_Katowice_Tramwaj%2C_Linia_4_Gliwice.Konstal_105N_Tram_no._373._May_1991_-_Flickr_-_sludgegulper.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Gliwice%2C_P%C4%99tla_tramwajowa_%22W%C3%B3jtowa_Wie%C5%9B%22_-_fotopolska.eu_%2814516%29.jpg/220px-Gliwice%2C_P%C4%99tla_tramwajowa_%22W%C3%B3jtowa_Wie%C5%9B%22_-_fotopolska.eu_%2814516%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/181_Silesian_Interurbans%2C_tram_viaduct%2C_Gliwice.jpg/220px-181_Silesian_Interurbans%2C_tram_viaduct%2C_Gliwice.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Gliwice%2C_opuszczone_torowisko_wzd%C5%82u%C5%BC_ulicy_Chorzowskiej_01.jpg/220px-Gliwice%2C_opuszczone_torowisko_wzd%C5%82u%C5%BC_ulicy_Chorzowskiej_01.jpg)
Historia tramwajów w Gliwicach sięga drugiej połowy XIX wieku.
24 kwietnia 1892 została podpisana umowa pomiędzy miastem Bytom, a firmą Kramer & Co., na mocy której miała zostać wybudowana pierwsza linia tramwajowa na Górnym Śląsku. Umowa zakładała, że linia miała przebiegać z Gliwic przez Zabrze, Chebzie, Królewską Hutę, Bytom do Piekar Śląskich. W tym samym czasie zostały zawarte podobne umowy z miastami Zabrze i Gliwice.
Gliwicki odcinek linii tramwajowej uruchomiono 26 sierpnia 1894. Cała linia z Piekar Śląskich do Gliwic liczyła 34,5 km. W tym okresie powstała również pierwsza zajezdnia w Gliwicach obok tak zwanego Lasku Miejskiego, przy ulicy Chorzowskiej.
W pierwszych latach do prowadzenia wagonów stosowano parowozy specjalnie przystosowane do poruszania się po ulicach miast. Jednak po protestach mieszkańców Gliwic i Bytomia narzekających na hałas przejeżdżających tramwajów, wiosną 1895 wprowadzono w centrach Gliwic i Bytomia tramwaje konne. Lokomotywa dojeżdżała na granic miasta, a od dworca kolejowego do obecnego placu Inwalidów Wojennych kursowały tramwaje konne[1].
Likwidacja
W maju 2009 Prezydent Miasta Gliwice Zygmunt Frankiewicz wystąpił do KZK GOP z wnioskiem o likwidację komunikacji tramwajowej na terenie miasta Gliwic. KZK GOP 26 maja 2009 rozpatrzył pozytywnie wniosek prezydenta[2]. Zarówno wniosek prezydenta Frankiewicza, jak również Uchwała Zarządu KZK GOP została zaskarżona do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach i czeka obecnie na rozpatrzenie.
Decyzja prezydenta wywołała falę protestów mieszkańców Gliwic przeciwko likwidacji tramwajów w mieście. W ich obronie powstał m.in. Obywatelski Komitet Obrony Tramwajów i Promocji Komunikacji Miejskiej[3], a 17 czerwca 2009 Grupa Inicjatywna Referendum dla Gliwic rozpoczęła zbieranie podpisów pod referendum o odwołanie prezydenta i Rady Miasta[4] pod hasłem: TAK dla Tramwaju, NIE dla Prezydenta.
31 sierpnia 2009 odbyły się obchody 115 lat tramwajów w Gliwicach połączone z ich pożegnaniem, gdyż był to ostatni dzień funkcjonowania tramwajów w Gliwicach. Podczas obchodów po gliwickich torach kursował specjalny pożegnalny tramwaj Konstal 105N-2K na linii numer 4.
11 września 2009 po przeprowadzeniu weryfikacji zebranych podpisów Komisarz Wyborczy w Katowicach ogłosił referendum[5] w sprawie odwołania Rady Miasta Gliwice oraz Prezydenta Gliwic przed upływem kadencji. Termin przeprowadzenia referendum został wyznaczony na dzień 8 listopada 2009[6]. W referendum udział wzięło prawie 20 tysięcy mieszkańców, a blisko 90% z nich opowiedziało się przeciwko władzom miasta, a tym samym za powrotem tramwajów do Gliwic. Referendum było nieważne ze względu na brak odpowiedniej frekwencji (minimum 33 tysiące mieszkańców).
27 kwietnia 2010 pojawiła się informacja w lokalnych gliwickich mediach o możliwości likwidacji torowisk[7]. Stowarzyszenie Grupa Inicjatywna[8] i Obywatelski Komitet Obrony Tramwajów i Promocji Komunikacji Miejskiej w Gliwicach, skierowały apel do władz Tramwajów Śląskich o niepodejmowanie pochopnych decyzji o likwidacji części torowisk na wniosek władz Gliwic do czasu jesiennych wyborów samorządowych, by ewentualne nowe władze miały możliwość przywrócenia komunikacji tramwajowej.
Ostatecznie w połowie 2010 r. rozpoczęto proces systematycznego demontażu torowisk, który trwa do chwili obecnej (2022 r.). Odcinki torów demontowane są sukcesywnie w miarę prowadzenia remontów poszczególnych ulic.
Kalendarium
- 1892
- 24 kwietnia – podpisanie umowy pomiędzy śląskimi miastami, między innymi z Gliwicami, Bytomiem i Zabrzem, a firmą Kramer & Co. na wybudowanie pierwszej linii tramwajowej na Śląsku
- 1894
- 26 sierpnia – uruchomienie gliwickiego odcinka linii tramwajowej
- 1893/1894 – budowa zajezdni tramwajowej w Gliwicach obok tak zwanego Lasku Miejskiego przy ulicy Chorzowskiej
- 1898
- 3 października – elektryfikacja gliwickiego odcinka linii tramwajowej
- 1928
- 17 września – przekucie torów (zmiana szerokości) z 785 na 1435 mm na gliwickim odcinku
- 1971 – budowa pętli tramwajowej na terenie dzielnicy Wójtowa Wieś w Gliwicach
- 1972
- 1 lutego – budowa nowej zajezdni tramwajowej w Gliwicach przy ulicy Chorzowskiej, przy granicy z Zabrzem
- 1972
- maj – likwidacja zajezdni tramwajowej przy tak zwanym Lasku Miejskim
- 1985 – likwidacja starej linii 2 w ciągu ulic: Pszczyńska, Mikołowska, Dworcowa
- 1986 – likwidacja starej linii 1 w ciągu ulic: Zygmunta Starego, Tadeusza Kościuszki, Nowy Świat, Jana Pawła II, Dworcowa
1992–1993 – podczas remontu wiaduktu na ul. Zabrskiej w Gliwicach i Zabrzu linię 4 obsługiwały dwukierunkowe składy 111N wyprodukowane specjalnie na tę okoliczność
- 1995 – likwidacja torów w ciągu ulic: Konstytucji, Dworcowa, Dolnych Wałów
- 2004 – powrót linii 1, która kursowała z Pętli na Wójtowej Wsi do Pętli na Chebziu w Rudzie Śląskiej aż do zawieszenia w 2009 roku
- 2009
- maj – wystąpienie Prezydenta Miasta Gliwice do KZK GOP z wnioskiem o likwidację komunikacji tramwajowej na terenie miasta Gliwice
- 26 maja – pozytywne rozpatrzenie wniosku Prezydenta Miasta Gliwice przez KZK GOP w sprawie likwidacji komunikacji tramwajowej na terenie miasta Gliwice
- 17 czerwca – rozpoczęcie zbierania podpisów pod referendum w sprawie odwołania Prezydenta Miasta Gliwice i Rady Miejskiej
- 20 czerwca – dzień otwarty zajezdni w Gliwicach połączony z paradą tramwajów na ulicach Gliwic oraz kursowaniem jubileuszowej linii tramwajowej o numerze 115, który symbolizował 115 lat tramwajów w Gliwicach i na Górnym Śląsku
- 1 września – zawieszenie kursowania tramwajów w mieście po 115 latach ich obecności na gliwickich ulicach
- 8 listopada – odbyło się referendum, które okazało się nieważne ze względu na brak odpowiedniej frekwencji (minimalny próg to około 33 tysiące mieszkańców), jednak prawie 90% z około 20 tysięcy mieszkańców biorących w nim udział, opowiedziało się przeciwko władzom miasta, a tym samym za powrotem tramwajów do Gliwic
- 2010
- 27 kwietnia – pojawiają się informacje w lokalnych gliwickich mediach o prawdopodobnej likwidacji torowisk
- 18 czerwca – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na ulicy Józefa Wieczorka
- 2 lipca – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na ulicy Dolnych Wałów
- 20 lipca – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na wiadukcie w ciągu ulicy Zabrskiej
- 2011
- luty – demontaż tramwajowych przewodów trakcyjnych od połowy ulicy Zwycięstwa do pętli tramwajowej
- kwiecień – demontaż tramwajowych przewodów trakcyjnych od wiaduktu w ciągu ulicy Zabrskiej do połowy ulicy Zwycięstwa
- 29 kwietnia – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na skrzyżowaniu ulic Zwycięstwa i ul. Stefana Wyszyńskiego
- 8 lipca – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na pętli tramwajowej na terenie dzielnicy Wójtowa Wieś
- 13 października – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na skrzyżowaniu ulic Ignacego Daszyńskiego i Tadeusza Kościuszki
- 2012
- 29 września – Dzień Otwarty Zajezdni Tramwajowej w Gliwicach połączony z obchodami 40-lecia nowej Zajezdni Tramwajowej w Gliwicach[9]
- 2013
- marzec – demontaż zabytkowych torów tramwajowych (zabytkowa mijanka wąskotorowa) na remontowanej części ulicy Górnych Wałów
- 11 maja – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na moście nad rzeką Kłodnicą w ciągu ulicy Zwycięstwa
- 25 maja – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na części ulicy Zwycięstwa
- 13 czerwca – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na części ulicy Daszyńskiego w pobliżu pętli tramwajowej
- wrzesień – montaż zabytkowych torów tramwajowych (zabytkowa mijanka wąskotorowa) na remontowanej części ulicy Górnych Wałów
- 2014
- marzec – demontaż zabytkowych torów tramwajowych (zabytkowy zakręt wąskotorowy z ulicy Górnych Wałów w ulicę Zygmunta Starego) na remontowanej części ulicy Górnych Wałów
- 18 grudnia – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na części ulicy Zwycięstwa, w związku z budową tunelu w ciągu DTŚ
- 2015
- styczeń/luty – montaż zabytkowych torów tramwajowych (zabytkowy zakręt wąskotorowy z ulicy Górnych Wałów w ulicę Zygmunta Starego) na remontowanej części ulicy Górnych Wałów
- 5 maja – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na skrzyżowaniu ulicy Ignacego Daszyńskiego z ulicami Adama Mickiewicza, Generała Józefa Sowińskiego i Kozłowską w związku z budową ronda
- 2016
- 25 lipca – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na części ulicy Ignacego Daszyńskiego[10]
- 28 września – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na kolejnej części ulicy Ignacego Daszyńskiego
- 2017
- 23 września – Dzień Otwarty Zajezdni Tramwajowej w Gliwicach połączony z obchodami 45-lecia nowej Zajezdni Tramwajowej w Gliwicach[11]
- 2018
- 2019
- 2020
- 16 listopada - podpisano umową na wykonanie prac remontowych w ramach zadania inwestycyjnego „Przebudowa przejazdu drogowo-tramwajowego ul. Knurowskiej z ul. Wolności na granicy miast Gliwic i Zabrza”[16]
- 2021
- 25 stycznia – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na części ulicy Zabrskiej[17]
- 8 lutego - uruchomiono nową linię numer 2 na trasie Gliwice Zajezdnia - Bytom Plac Sikorskiego[18]
- 22 lutego - rozpoczęto prace remontowe w ramach zadania inwestycyjnego „Przebudowa przejazdu drogowo-tramwajowego ul. Knurowskiej z ul. Wolności na granicy miast Gliwic i Zabrza”[19]
- maj – zakończono remont torów tramwajowych na ulicy Chorzowskiej od granicy miasta Gliwice z miastem Zabrze do zajezdni tramwajowej w Gliwicach[20]
- 16 listopada – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na części ulicy Zwycięstwa[21]
- 17 listopada – rozpoczęcie demontażu torów tramwajowych na części Bohaterów Getta Warszawskiego[22]
Linie
Aktualne
Na mapkach z przebiegiem linii na szaro oznaczono trasy zlikwidowane w 2009 roku na terenie Gliwic. Tory są sukcesywnie likwidowane od 18 kwietnia 2010 roku.
Linia | Schemat | Trasa | Liczba przystanków | Czas przejazdu | Tabor |
---|---|---|---|---|---|
1 | ![]() | Gliwice Zajezdnia Chorzowska – (Zabrze) Wolności – pl. Wolności – Wolności – (Ruda Śląska) Zabrzańska – Dworcowa – Chebzie Pętla | 22/23 | 35/39 min | Konstal 105Na / Alstom Citadis 100 |
2 | ![]() | Gliwice Zajezdnia – Chorzowska – (Zabrze) Wolności – pl. Wolności – Powstańców Śląskich – Profesora Zbigniewa Religi - Bytomska - (Bytom) Stara Cynkownia - Konstytucji - Zabrzańska - Plac Wolskiego - Jagiellońska - Stanisława Moniuszki - Bytom Plac Sikorskiego | 25/26 | 36 min | Konstal 105Na / Ptm / Moderus Beta |
4 | ![]() | Gliwice Zajezdnia – Chorzowska – (Zabrze) Wolności – pl. Wolności – Wolności – Zaborze Pętla | 20 | 36 min | Konstal 105Na / Alstom Citadis 100 |
Zawieszone
Na mapkach z przebiegiem trasy na szaro oznaczono zlikwidowane w 2009 torowisko na terenie Gliwic.
Linia | Schemat | Trasa | Liczba przystanków | Czas przejazdu | Długość trasy | Tabor |
---|---|---|---|---|---|---|
1 | ![]() | Gliwice Wójtowa Wieś – Daszyńskiego – Wieczorka – Dolnych Wałów – Zwycięstwa – Bohaterów Getta Warszawskiego – Jagiellońska – Zabrska – Chorzowska – (Zabrze) Wolności – pl. Wolności – Wolności – (Ruda Śląska) Zabrzańska – Dworcowa – Chebzie Pętla | ||||
4 | ![]() | Gliwice Wójtowa Wieś – Daszyńskiego – Wieczorka – Dolnych Wałów – Zwycięstwa – Bohaterów Getta Warszawskiego – Jagiellońska – Zabrska – Chorzowska – (Zabrze) Wolności – pl. Wolności – Wolności – Zaborze Pętla |
Historyczne
Linia | Pętla początkowa | Pętla końcowa | Likwidacja |
---|---|---|---|
1 | Gliwice ul. Zygmunta Starego | Gliwice Dworzec PKP | 1985/1986 |
2 | Gliwice ul. Pszczyńska | Zabrze ul. Lompy | 1985/1986 |
Trasa
Przebieg
|
Tramwaje w Gliwicach poruszały się następującymi ulicami (od pętli do granic miasta): Daszyńskiego (częściowo jeden tor), Wieczorka (obecnie Siemińskiego), Dolnych Wałów (częściowo jeden tor), Zwycięstwa, Bohaterów Getta Warszawskiego, Jagiellońska, Zabrska, Chorzowska (częściowo jeden tor na wiadukcie). Przystanek strefowy pomiędzy Gliwicami i Zabrzem znajduje się przy zajezdni tramwajowej w Gliwicach.
Pętla
Pętla tramwajowa znajdowała się na terenie dzielnicy Wójtowa Wieś u zbiegu ulic: Daszyńskiego, Słowackiego i Dolnej Wsi. Pętla powstała około 1971 roku, zlikwidowano ją w 2013 roku i w jej miejsce wybudowano sklep Biedronka.
Zajezdnia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Gliwice_zajezdnia_Dzie%C5%84_otwarty_2012_DSC_5944.jpg/220px-Gliwice_zajezdnia_Dzie%C5%84_otwarty_2012_DSC_5944.jpg)
Osobny artykuł: Gliwice (zajezdnia tramwajowa).
Zajezdnia tramwajowa znajduje się przy ulicy Chorzowskiej 150.
Tramwaje gliwickie w filmie
Cień
W jednej ze scen filmu Cień z 1956 roku, w reżyserii Jerzego Kawalerowicza, aktor wyskakuje z tramwaju jadącego po wiadukcie w ciągu ulicy Zabrskiej w Gliwicach.
Tramwajada
Finałowa scena filmu Tramwajada z 1989 roku, w reżyserii Bolesława Pawicy, rozgrywa się na skrzyżowaniu ulic Zwycięstwa i Dolnych Wałów w Gliwicach. Film opowiada o dzieciach ze śląskiego domu dziecka, które w sylwestrową noc porywają tramwaj i podróżują nim po śląskich miastach.
Operacja Himmler
Jednej ze scen filmu Operacja Himmler z 1979 roku, w reżyserii Zbigniewa Chmielewskiego, rozgrywa się przed hotelem Haus Oberschlesien (Dom Górnośląski, obecnie Urząd Miejski w Gliwicach), przed którym widać stare tramwaje poruszające się ulicą Zwycięstwa.
Przypisy
- ↑ Historia śląskich tramwajów. tram-silesia.pl. [dostęp 2009-06-15]. (pol.).
- ↑ KZK GOP – Uchwała 24/2009 – Uchwała Zarządu w sprawie reorganizacji oferty przewozowej na ciągu komunikacyjnym Gliwice – Zabrze. bip.kzkgop.pl. [dostęp 2009-05-26]. (pol.).
- ↑ Obywatelski Komitet Obrony Tramwajów. tramwaje.ubf.pl. [dostęp 2009-06-15]. (pol.).
- ↑ Referendum o odwołanie Prezydenta Gliwic=referendumgliwice.pl. [dostęp 2009-06-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-10-03)]. (pol.).
- ↑ Ogłoszenie referendum. Tramwaje Gliwickie, 11 września 2009. [dostęp 2023-03-15].
- ↑ Witold Urbanowicz. Gliwice: Zjazd do zajezdni. „Rynek Kolejowy”. s. 70–71. ISSN 1644-1958.
- ↑ NOWINY GLIWICKIE – Tory do wyrwania. nowiny.gliwice.pl. [dostęp 2010-04-27]. (pol.).
- ↑ Stowarzyszenie Grupa Inicjatywna – Apel o wstrzymanie decyzji dotyczącej likwidacji odcinków torowisk w Gliwicach. grupainicjatywna.pl. [dostęp 2010-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-05-09)]. (pol.).
- ↑ TRAMWAJE GLIWICKIE. tramwajegliwickie.pl. [dostęp 2012-09-30].
- ↑ Rusza rozbiórka torowiska na ul. Daszyńskiego. Sprawdź objazdy. 24gliwice.pl, 2016-07-20. [dostęp 2016-08-11].
- ↑ TRAMWAJE GLIWICKIE. tramwajegliwickie.pl. [dostęp 2017-09-25].
- ↑ TRAMWAJE GLIWICKIE. tramwajegliwickie.pl. [dostęp 2018-08-30].
- ↑ TRAMWAJE GLIWICKIE. tramwajegliwickie.pl. [dostęp 2018-09-02].
- ↑ TRAMWAJE GLIWICKIE. tramwajegliwickie.pl. [dostęp 2019-03-11].
- ↑ TRAMWAJE GLIWICKIE. tramwajegliwickie.pl. [dostęp 2019-11-05].
- ↑ Tramwaje Śląskie S.A. » Podpisana umowa na prace na granicy Zabrza i Gliwic [online] [dostęp 2021-04-15] (pol.).
- ↑ TRAMWAJE GLIWICKIE. tramwajegliwickie.pl. [dostęp 2021-01-25].
- ↑ Tramwaje Śląskie S.A. » Wraca połączenie Zabrze – Bytom; prace w Biskupicach na ostatniej prostej [online] [dostęp 2021-04-15] (pol.).
- ↑ Zmiany w organizacji ruchu na skrzyżowaniu Knurowska - Chorzowska | ZDM Gliwice [online], zdm.gliwice.pl [dostęp 2021-04-15] .
- ↑ TRAMWAJE GLIWICKIE. tramwajegliwickie.pl. [dostęp 2021-11-15].
- ↑ TRAMWAJE GLIWICKIE. tramwajegliwickie.pl. [dostęp 2021-11-16].
- ↑ TRAMWAJE GLIWICKIE. tramwajegliwickie.pl. [dostęp 2021-11-17].
Linki zewnętrzne
- Tramwaje Gliwickie – Aktualne informacje
- p
- d
- e
Funkcjonujące |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Zlikwidowane |
| ||||||
Niezrealizowane | |||||||
Szybkie tramwaje |