Tramwaje w Chorzowie
tramwaj | |||
![]() Zabytkowy Konstal N przed ZUR w Chorzowie Batorym | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Lokalizacja | |||
Organizator | |||
Operator | |||
Liczba linii | 11 | ||
Lata funkcjonowania | od 1894 | ||
Infrastruktura | |||
![]() Mapa z przebiegiem linii tramwajowych na terenie Chorzowa Linie czynne Linie zlikwidowane | |||
Długość sieci | |||
Rozstaw szyn | 1435 mm | ||
Napięcie zasilania | 660 V DC | ||
Liczba przystanków | 32 (2008)[2] | ||
|
Tramwaje w Chorzowie – element systemu komunikacji tramwajowej Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, który funkcjonuje na terenie Chorzowa od 1894. Sieć tramwajowa łączy dzielnice: Centrum, Chorzów II i Chorzów Batory, a do 2009 sieć ta łączyła również Chorzów Stary.
Na terenie Chorzowa znajduje się siedziba spółki Tramwaje Śląskie, Zakład Usługowo Remontowy i fabryka Alstom Konstal.
Historia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Tramwaj_11_w_Chorzowie.jpg/220px-Tramwaj_11_w_Chorzowie.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Chorz%C3%B3w_-_fotopolska.eu_%2815812%29.jpg/220px-Chorz%C3%B3w_-_fotopolska.eu_%2815812%29.jpg)
Pierwsza linia tramwajowa na terenie Chorzowa została uruchomiona 27 maja 1894 na trasie z Gliwic przez Zabrze, Chorzów i Bytom do Piekar Śląskich. Została ona wybudowana przez berlińską spółkę Oberschlesische Dampfstraßenbahn. Była to linia wąskotorowa (785 mm), po której kursowały tramwaje parowe[3].
W 1897 uruchomiono linię na trasie Chorzów – Chorzów Stary – Węzłowiec – Alfred, a 30 grudnia 1896 oddano do użytku kolejną linię tramwajową wzdłuż drogi katowickiej, na trasie z Katowic przez Dąb do Chorzowa[4]. 7 września 1899 oddano do eksploatacji torowisko pomiędzy Rynkiem w Królewskiej Hucie (Chorzowie) a Katowicami przez Hajduki (Chorzów Batory) i Załęże[5].
29 lipca 1900 uruchomiono torowisko na trasie Piaśniki – Świętochłowice – Hajduki (Chorzów Batory), natomiast 12 sierpnia 1901 oddano do eksploatacji odcinek torowiska na trasie Królewska Huta (Chorzów) – Rynek – Świętochłowice. W latach 1929–1931 trwała budowa nowej, normalnotorowej zajezdni wraz z zakładami naprawczymi w Hajdukach. W tym samym roku linia Katowice – Chorzów została przebudowana na całej długości na linię dwutorową[6].
W połowie lat 50. XX wieku zmieniono przebieg linii Chorzów Stary – Chorzów Miasto. W maju 1960 wybudowano dwie pętle torowe przy Stadionie Śląskim w Chorzowie, a w lipcu tego samego roku powstała pętla końcowa na placu Hutników w Chorzowie.
Po 1989 r., wraz z przemianami ustrojowymi nastąpiły przekształcenia w organizacji komunikacji miejskiej na terenie konurbacji górnośląskiej. W 1991 rozdzielono WPK na kilkanaście przedsiębiorstw, w tym Przedsiębiorstwo Komunikacji Tramwajowej w Katowicach, które w 2003 przekształcono w spółkę Tramwaje Śląskie z siedzibą w Chorzowie. W latach dziewięćdziesiątych XX w. nie otwierano już nowych odcinków torowisk. Następowały jedynie przebudowy i remonty już istniejących:
- ul. Wolności (1993–1995),
- ul. Hajducka (1997–1998).
Od połowy 2000 trwały prace przy modernizacji infrastruktury na trasie linii 6 i 19 (Katowice – Bytom).
1 stycznia 2009 zlikwidowano linię tramwajową nr 12, kursującą z pl. Hutników do Siemianowic Śląskich. Wiązało się to z fizyczną likwidacją kilkukilometrowego dwutorowego odcinka (częściowo także jednotorowego) od pl. Hutników do pl. Alfreda w Katowicach. Orędownikiem likwidacji od wielu lat był ówczesny prezydent miasta Marek Kopel. Dopiero po pomyślnych dla miasta przekształceniach własnościowych w Tramwajach Śląskich oraz dzięki członkostwu prezydenta Chorzowa w zarządzie KZK GOP, udało się tę likwidację przeprowadzić. Zarówno zapowiedzi, jak i sama likwidacja wraz z ówczesną organizacją komunikacji zastępczej, spotkały się z dużym niezadowoleniem społecznym[7].
W lutym 2011 włodarze miast konurbacji górnośląskiej podjęli decyzję o rozpoczęciu projektu „Modernizacja infrastruktury tramwajowej i trolejbusowej w Aglomeracji Górnośląskiej wraz z infrastrukturą towarzyszącą”, w ramach którego ma zostać zmodernizowanych 48 kilometrów torowisk. Na terenie Chorzowa zaplanowano modernizację następujących odcinków[8]:
- Ul. Katowicka (od przystanku Chorzów AKS do Chorzów Chopina),
- Ul. Armii Krajowej (na całej długości),
- Ul. Wolności (od granicy ze Świętochłowicami do ul. Chrobrego),
8 października 2014 przedstawiciele Tramwajów Śląskich i Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów w Chorzowie podpisali z przedsiębiorstwem Balzola Polska umowę na budowę centrum przesiadkowego przy rynku w Chorzowie[9]. 21 grudnia 2015 centrum przesiadkowe zostało otwarte[10].
6 maja 2022 dawna zajezdnia tramwajowa w Chorzowie-Batorym przy ul. Inwalidzkiej 5 została wpisana do rejestru zabytków (nr rej. A/980/2022)[11]. Wpis do rejestru zabytków objął budynek administracyjny, budynek warsztatu, budynek wozowni orz budynek dawnej kuchni[12].
Linie tramwajowe
Istniejące
Według stanu z 12 marca 2021 przez Chorzów przebiegało 9 linii:
Linia | Przystanek początkowy | Przystanek końcowy | Liczba przystanków | Miasta | Zajezdnia | % kursów niskopodłogowych | Uwagi | |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
6 | Brynów Centrum Przesiadkowe | Bytom Szkoła Medyczna | 44 | Katowice, Chorzów, Bytom | Zawodzie, Stroszek | 95% | [13] | |
7 | Bytom Plac Sikorskiego | Zawodzie Centrum Przesiadkowe | 40 | Bytom, Świętochłowice, Chorzów, Katowice | Zawodzie, Stroszek | 46% | [14] | |
9 | Chorzów Batory Zajezdnia | Chebzie Pętla | 22 | Chorzów, Świętochłowice, Ruda Śląska | Gliwice | 0% | Trasa zmieniona z powodu modernizacji torowiska. | [15] |
11 | Chorzów Metalowców | Katowice Plac Miarki | 17 | Chorzów, Katowice | Stroszek | 80% | Trasa zmieniona z powodu modernizacji torowiska. | [16] |
17 | Chorzów Batory Zajezdnia | Łagiewniki Targowisko | 19 | Chorzów, Świętochłowice | Gliwice, Stroszek | 75% | Trasa zmieniona z powodu modernizacji torowiska. Obsługiwane taborem dwukierunkowym. | [17] |
19 | Katowice Plac Wolności | Bytom Stroszek Zajezdnia | 43 | Katowice, Chorzów, Bytom | Stroszek | 21% | [18] | |
20 | Szopienice Pętla | Chorzów Zajezdnia | 28 | Chorzów, Katowice | Zawodzie | 58% | [19] | |
23 | Chorzów Stadion Śląski Pętla Zachodnia | Zawodzie Centrum Przesiadkowe | 22 | Katowice, Chorzów | Zawodzie | 0% | Linia obsługiwana taborem historycznym. | [20] |
43 | Chorzów Batory Zajezdnia | Katowice Słoneczna Pętla | 17 | Chorzów, Katowice | Gliwice | 0% | [21] |
Zlikwidowane
Linia | Rok likwidacji | Trasa |
---|---|---|
0 | 2010 | Chorzów Rynek (Ratusz) – Chorzów Batory – Katowice Załęże – Katowice pl. Wolności – Katowice Dąb – Chorzów Stadion Śląski |
10 | 2009 | Chorzów Stadion Śląski – Katowice Dąb – Katowice Rynek (Teatr) – Katowice Zawodzie |
12 | 2008 | Siemianowice Plac Skargi – Chorzów Plac Hutników |
18 | 2015 | Chebzie Pętla - Stroszek Zajezdnia |
31 | 2010 | Bytom Politechnika Śląska – Bytom pl. Sikorskiego – Bytom Pogoda – Chorzów Rynek – Katowice Dąb – Katowice Rynek – Katowice Brynów |
36 | 2008 | Stroszek Zajezdnia – Bytom pl. Sikorskiego – Bytom Szombierki – Ruda Śląska Chebzie – Ruda Śląska Wirek- Świętochłowice Zgoda – Chorzów Rynek (Ratusz) |
37 | 2008 | Katowice pl. Wolności – Katowice Dąb – Chorzów Rynek – Świętochłowice Piaśniki – Ruda Śląska Chebzie |
39 | 2009 | Chorzów Batory Zajezdnia – Katowice Załęże – Katowice pl. Wolności – Katowice Wełnowiec – Siemianowice Śląskie pl. Skargi |
41 | 2008 | Bytom Stroszek Zajezdnia – Bytom pl. Sikorskiego – Chorzów Rynek – Katowice Dąb – Katowice Rynek – Katowice pl. Wolności/Katowice pl. Miarki |
41 BIS | 2002 | Chorzów Stadion Śląski – Katowice Dąb – Katowice Rynek (Teatr) – Katowice Zawodzie |
Tabor
Na liniach 6 i 7 kursują niskopodłogowe pojazdy typu Pesa Twist 2012N, 2012N-10, 2017N, oraz na liniach 7 i 20 tramwaje Alstom Citadis 100, nazywane Karlikami. Do obsługi linii 17 kierowane są pojazdy typu Moderus Beta oraz Düwag Pt. Natomiast na linię 11 kierowane są pojazdy Moderus Beta w wersji MF 10. Wagony tramwajowe produkcji chorzowskiego Konstalu typu 105N, 105Na i pochodne obsługują kursy wysokopodłogowe wszystkich linii oprócz 17[22].
Zobacz też
Uwagi
- ↑ W tym 3,547 km t.p. na terenie obecnego Zakładu Usługowo Remontowego (dane za 2007).
Przypisy
- ↑ Soczówka 2012b ↓, s. 61.
- ↑ Soczówka 2012b ↓, s. 71.
- ↑ Soida 1998 ↓, s. 12-14.
- ↑ Soida 1998 ↓, s. 15.
- ↑ Soida 1998 ↓, s. 33-34.
- ↑ Soida 1998 ↓, s. 71.
- ↑ Grzegorz Żądło: Ostatni kurs 12. wpk.katowice.pl, 2008-12-30. [dostęp 2014-05-21]. (pol.).
- ↑ Tramwaje Śląskie S.A.: O projekcie. tram-silesia.pl. [dostęp 2014-05-21]. (pol.).
- ↑ Umowa podpisana – w Chorzowie powstanie centrum przesiadkowe. tram-silesia.pl, 2014-10-09. [dostęp 2015-12-22]. (pol.).
- ↑ Centrum przesiadkowe w Chorzowie już działa. transport-publiczny.pl, 2015-12-22. [dostęp 2015-12-22]. (pol.).
- ↑ Wpis do rejestru zabytków (A/980/2022) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2022-06-12]
- ↑ Michał Bulsa, Decyzje dotyczące wpisów i skreśleń w rejestrze zabytków nieruchomych województwa śląskiego w 2022 roku, „Wiadomości Konserwatorskie Województwa Śląskiego” 2023, t. 15, s. 382.
- ↑ Linia 6, Tramwaj - Trasa linii [online], rj.metropoliaztm.pl [dostęp 2021-03-12] .
- ↑ Linia 7, Tramwaj - Trasa linii [online], rj.metropoliaztm.pl [dostęp 2021-03-12] .
- ↑ Linia 9, Tramwaj - Trasa linii [online], rj.metropoliaztm.pl [dostęp 2021-03-12] .
- ↑ Linia 11, Tramwaj - Trasa linii [online], rj.metropoliaztm.pl [dostęp 2021-03-12] .
- ↑ Linia 17, Tramwaj - Trasa linii [online], rj.metropoliaztm.pl [dostęp 2021-03-12] .
- ↑ Linia 19, Tramwaj - Trasa linii [online], rj.metropoliaztm.pl [dostęp 2021-03-12] .
- ↑ Linia 20, Tramwaj - Trasa linii [online], rj.metropoliaztm.pl [dostęp 2021-03-12] .
- ↑ Linia 23, Tramwaj - Trasa linii [online], rj.metropoliaztm.pl [dostęp 2021-03-12] .
- ↑ Linia 43, Tramwaj - Trasa linii [online], rj.metropoliaztm.pl [dostęp 2021-03-12] .
- ↑ ZTM - Rozkład jazdy, wyszukiwarka połączeń, linie autobusowe, tramwajowe, trolejbusowe [online], rj.metropoliaztm.pl [dostęp 2021-03-12] .
Bibliografia
- Andrzej Soczówka: Zróżnicowanie struktury przestrzennej komunikacji miejskiej w konurbacji katowickiej. Sosnowiec: Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego, 2012, seria: Prace Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego nr 76. ISBN 978-83-6144-31-6.
- Krzysztof Soida: Komunikacja tramwajowa w aglomeracji katowickiej: 100 lat tramwaju elektrycznego. Katowice: Przedsiębiorstwo Komunikacji Tramwajowej & wyd. STAPIS, 1998. ISBN 83-85145-13-3.
- p
- d
- e
Funkcjonujące |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Zlikwidowane |
| ||||||
Niezrealizowane | |||||||
Szybkie tramwaje |