Komisariat Straży Granicznej „Tarnowskie Góry”
Historia | |
Państwo |
|
---|---|
Sformowanie | 1928 |
Rozformowanie | 1939 |
Tradycje | |
Rodowód | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Formacja | Straż Graniczna |
Podległość | Inspektorat Graniczny nr 14 (do 1934)[1] |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Inspektorat_Graniczny_nr_14_Lubliniec.jpg/250px-Inspektorat_Graniczny_nr_14_Lubliniec.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Komisariat_Stra%C5%BCy_Granicznej_Tarnowskie_G%C3%B3ry_-_patrol_w_terenie_NAC_1-G-6428.jpg/240px-Komisariat_Stra%C5%BCy_Granicznej_Tarnowskie_G%C3%B3ry_-_patrol_w_terenie_NAC_1-G-6428.jpg)
Komisariat Straży Granicznej „Tarnowskie Góry” – jednostka organizacyjna Straży Granicznej pełniąca służbę ochronną na granicy polsko-niemieckiej w latach 1928–1939.
Geneza
Objęcie granicy na Śląsku przez Straż Celną nastąpiło 16 czerwca 1922. W Tarnowskich Górach utworzony został komisariat straży celnej. Jego pierwszym kierownikiem został podkomisarz Wiktor Skrzypek[2]. W drugiej połowie 1927 roku przystąpiono do gruntownej reorganizacji Straży Celnej[3]. W praktyce skutkowało to rozwiązaniem tej formacji granicznej. W 1928 nastąpiła reorganizacja Straży Celnej. Placówka „Mikołeska” i „Boruszowice” zostały przydzielone do komisariatu „Kalety”. Placówki „Piaseczna” i „Rybna” zostały zlikwidowane, a w miejsce ich utworzono placówkę „Strzybnica”. Placówkę „Buchacz” i „Szarlej” przydzielono do komisariatu „Kamień”. Oddział konny podzielono. Jedną część przeniesiono do Lisowa (komisariat „Lubliniec”), a drugą do komisariatu „Kalety”[4]. Zakład Tresury Psów przeniesiono do Góry Kalwarii[4].
Osobny artykuł: komisariat Straży Celnej „Tarnowskie Góry”.
Formowanie i zmiany organizacyjne komisariatu SG
Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Ignacego Mościckiego z 22 marca 1928, do ochrony północnej, zachodniej i południowej granicy państwa, a w szczególności do ich ochrony celnej, powoływano z dniem 2 kwietnia 1928 Straż Graniczną[5]. Rozkazem nr 4 z 30 kwietnia 1928 w sprawie organizacji Śląskiego Inspektoratu Okręgowego dowódca Straży Granicznej gen. bryg. Stefan Pasławski przydzielił komisariat „Tarnowskie Góry” do Inspektoratu Granicznego nr 14 „Lubliniec” i określił jego strukturę organizacyjną[6]. Rozkazem nr 10 z 5 listopada 1929 w sprawie reorganizacji Śląskiego Inspektoratu Okręgowego komendant Straży Granicznej płk Jan Jur-Gorzechowski określił numer i nową strukturę komisariatu[7]. Rozkazem nr 4 z 17 grudnia 1934 w sprawach [...] zarządzeń organizacyjnych i zmian budżetowych, Komendant Straży Granicznej płk Jan Jur-Gorzechowski wyłączył komisariat „Tarnowski Góry” z Inspektoratu Granicznego „Częstochowa” i przydzielił do Inspektoratu Granicznego „Wielkie Hajduki”[8].
Służba graniczna
Na dzień 1 stycznia 1936 komisariat liczył 2 oficerów i 77 szeregowych[9].
- Wydarzenia
- 18 kwietnia 1939 został powołany pluton wzmocnienia. Żołnierze plutonu zakwaterowani zostali w budynku szpitala Spółki Brackiej w Tarnowskich Górach. Dowódcą plutonu mianowany został starszy strażnik (podporucznik rezerwy) Czesław Mikołajczyk[10].
- w czerwcu 1939 na odcinku komisariatu zatrzymywano Żydów nielegalnie przekraczających granicę do Polski. Po wylegitymowaniu przerzucano ich z powrotem do Niemiec[11].
- Sąsiednie komisariaty
- komisariat Straży Granicznej „Lubliniec” ⇔ komisariat Straży Granicznej „Kamień” − 1928
- komisariat Straży Granicznej „Kalety” ⇔ komisariat Straży Granicznej „Kamień” − listopad 1929
Funkcjonariusze komisariatu
Kierownicy/komendanci komisariatu | |||
---|---|---|---|
stopień | imię i nazwisko | okres pełnienia służby | kolejne stanowisko |
komisarz SC | Griwo Kosów | 5 IV 1928 – 2 VII 1928[12] | |
podkomisarz | Bolesław Pawłowski[13] | p.o. | |
komisarz | Włodzimierz Krogulski[a][b] | 24 VII 1929 – 30 IV 1932 | kwatermistrz (kierownik[16]) IG „Nowy Targ”[15] |
komisarz | Wiktor Blachani[c] | - | |
aspirant | Jan Krawiec[19] | p.o. 1 VIII 1938 – 29 VIII 1938 | |
Zastępcy komendanta komisariatu | |||
starszy strażnik | Czesław Mikołajczyk | 1 V 1939[20] – |
Struktura organizacyjna
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Komisariat_SG_Tarnowskie_G%C3%B3ry.png/250px-Komisariat_SG_Tarnowskie_G%C3%B3ry.png)
Organizacja komisariatu w kwietniu 1928[6]:
- komenda − Tarnowskie Góry
- placówka Straży Granicznej I linii „Mikołeska”
- placówka Straży Granicznej I linii „Boruszowice”
- placówka Straży Granicznej I linii „Strzybnica”
- placówka Straży Granicznej I linii „Tarnowice Stare”
- placówka Straży Granicznej I linii „Repty Nowe”
- placówka Straży Granicznej I linii „Sucha Góra”
- placówka Straży Granicznej II linii „Kalety”
- placówka Straży Granicznej II linii „Tarnowskie Góry”
Organizacja komisariatu w listopadzie 1929 i w 1936[7][21]:
- 5/14 komenda − Tarnowskie Góry
- placówka Straży Granicznej I linii „Strzybnica”
- placówka Straży Granicznej I linii „Tarnowice Stare”
- placówka Straży Granicznej I linii „Repty Nowe”
- placówka Straży Granicznej I linii „Sucha Góra”
- placówka Straży Granicznej II linii „Tarnowskie Góry”
Uwagi
- ↑ Włodzimierz Krogulski – od 1914 żołnierz 14 kompanii 2 pułku piechoty Legionów Polskich. Ranny w bitwie pod Młotkowem. W maju 1915 ukończył Szkołę Podchorążych i został przydzielony do 6 pułku piechoty Legionów. Po kryzysie przysięgowym wstąpił do Polskiego Korpusu Posiłkowego, a zimą 1918 wcielony do wojska austriackiego i wysłany na front włoski. Tam zostaje powtórnie ranny. W listopadzie 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. Walczył na froncie ukraińskim w Galicji Wschodniej. W okolicy Stryja dostał się do niewoli ukraińskiej. Po uwolnieniu, dowodził kompanią sztabową 12 Dywizji Piechoty. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W lipcu 1922 w stopniu przodownika przeszedł do służby w Straży Celnej na stanowisko kierownika placówki SG „Bystrzec”. W marcu 1928 w stopniu podkomisarza wstąpił do Straży Granicznej. W od lipca 1928 pełnił obowiązki kierownika komisariatu SG „Cieszyn”. W 1929 przeniesiony został na identyczne stanowisko w Tarnowskich Górach. W 1932 wyznaczony na stanowisko kierownika IG „Nowy Targ”, a w listopadzie 1934 przeniesiony w stan nieczynny[14].
- ↑ Według Kozłowskiego Włodzimierz Krogulski wyznaczony został na stanowisko kierownika IG „Nowy Targ”[14], a na podstawie Historii Inspektoratu Granicznego „Częstochowa” należy wnioskować, że był wyznaczony na stanowisko kwatermistrza tegoż Inspektoratu[15]
- ↑ Wiktor Blachani były kierownik komisariatu „Zebrzydowice”
Przypisy
- ↑ a b Gulczyński 2011 ↓, wstęp.
- ↑ Kronika komisariatu „Tarnowskie Góry” ↓, s. 1.
- ↑ Kula 1994 ↓, s. 40.
- ↑ a b Kronika komisariatu „Tarnowskie Góry” ↓, s. 2.
- ↑ Goryński 2012 ↓, s. 226.
- ↑ a b Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 25.
- ↑ a b Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 58.
- ↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 98.
- ↑ Kronika komisariatu „Tarnowskie Góry” ↓, s. 5.
- ↑ Kronika komisariatu „Tarnowskie Góry” ↓, s. 37.
- ↑ Kronika komisariatu „Tarnowskie Góry” ↓, s. 41.
- ↑ Historia IG „Częstochowa” ↓, s. 5 i 8.
- ↑ Historia IG „Częstochowa” ↓, s. 12.
- ↑ a b Kozłowski 2015 ↓, s. 168-169.
- ↑ a b Historia IG „Częstochowa” ↓, s. 12 i 23.
- ↑ Kozłowski 2015 ↓, s. 169.
- ↑ Historia IG „Częstochowa” ↓, s. 24.
- ↑ Wykazy imienne Śl. IO ↓, s. 335.
- ↑ Kronika komisariatu „Tarnowskie Góry” ↓, s. 27.
- ↑ Rozkazy Komendy SG ↓, s. 27/39.
- ↑ Kronika komisariatu „Tarnowskie Góry” ↓, s. 3.
Bibliografia
- Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999. ISBN 83-87424-77-3.
- Grzegorz Goryński: Powstanie, organizacja i funkcjonowanie straży granicznej w latach 1928-1939. 2012. [dostęp 2016-12-31].
- ZbigniewZ. Gulczyński ZbigniewZ., Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Śląski Inspektorat Okręgowy Straży Granicznej”, Szczecin: Archiwum Straży Granicznej, 2011 .
- Piotr Kozłowski: Zapomniani obrońcy granic południowo-wschodnich II Rzeczypospolitej 1922-1939: słownik biograficzny oficerów, strażników oraz pracowników kontraktowych straży celnej i straży granicznej. Przemyśl: Wydawnictwo Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2015. ISBN 978-83-61329-14-5.
- Henryk Mieczysław Kula: Polska Straż Graniczna w latach 1928–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 8311082671.
- Szkic historyczny z działalności Inspektoratu Straży Granicznej „Częstochowa“ z lat 1928-1935 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Wykazy imienne Śląskiego Inspektoratu Okręgowego 1928–1938. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Szkic historyczny z działalności komisariatu Straży Granicznej „Tarnowskie Góry” do 1936 roku. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Rozkazy Komendy Straży Granicznej 1928–1939 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- p
- d
- e
- Komenda Główna Straży Granicznej
- Egzekutywa Komendy Głównej SG
- Ekspozytura Inspektoratu Ceł
- Flotylla Straży Granicznej
- placówki SG
- stopnie w SG
- dyslokacja SG w 1930